این جمله امیر سرلشکر امیر حاتمی، فرمانده کل ارتش، در مراسم تجلیل از خبرنگاران بود؛ اظهارنظری که یکی از صریحترین بخشهای سخنان او درباره هزینه حضور مستقیم نیروهای آمریکایی در میدان رویارویی با ایران محسوب میشود. حاتمی اعلام کرد این طرح با پشتوانه مشارکت مردم در «جهاد مالی» تهیه شده و برای زنان غیور ایرانی که موفق به انجام این اقدام شوند، پاداش دوبرابر در نظر گرفته شده است. او همچنین گفت سلاح فردی که موفق به مقابله با نیروی متجاوز آمریکایی شود، به دوبرابر قیمت خریداری و سلاح جدیدی جایگزین خواهد شد و سلاح مورد استفاده نیز در موزهای که ارتش پیشبینی کرده، نگهداری میشود.
اما این تنها پیام حاتمی نبود. فرمانده کل ارتش در سخنانی صریح، از تغییر معادله حضور آمریکا در منطقه سخن گفت؛ از اینکه «اخراج آمریکاییها عملی شده» و دیگر مجوز ورود به خلیجفارس، دریای عمان و تنگه هرمز را ندارند تا تأکید بر اینکه پایگاههای آمریکا در منطقه نمیتوانند به وضعیت سابق بازگردند. در نگاه حاتمی، تنگه هرمز نیز دیگر صرفا یک گذرگاه راهبردی نیست؛ بلکه «ظرفیت ژئوپلیتیک خدادادی» ایران و اهرمی است که به گفته او، پس از درگیریهای اخیر فعال شده و میتواند در تعیین شرایط پایان جنگ و برداشته شدن سایه تهدید از سر ایران نقش داشته باشد.
در کنار این تصویر نظامی و ژئوپلیتیک، حاتمی یک ضلع دیگر از معادله قدرت ایران را نیز برجسته کرد: مردم و رسانه. او خبرنگاران را یکی از حلقههای اصلی اتصال در دفاع ملی دانست و با اشاره به تجربه ۱۶۸ شب حضور مردم در خیابانها، نقش رسانه را در انتقال پیام و بسیج افکار عمومی تعیینکننده خواند. فرمانده کل ارتش همچنین از «پیروزی در نبرد رسانهای» سخن گفت و تأکید کرد که ایستادگی مردم، فداکاری رزمندگان و خون شهدا، در کنار روایت «درست، متین، منطقی و باورپذیر» رسانهها، تصویری متفاوت از نتیجه نبرد به افکار عمومی ارائه کرده است.
آمریکا دیگر در منطقه دست بالا را ندارد
مهمترین بخش سخنان امیر حاتمی را شاید بتوان در تصویری دید که او از آینده حضور آمریکا در منطقه ارائه کرد. فرمانده کل ارتش معتقد است درگیریهای اخیر صرفا یک تقابل نظامی محدود نبوده، بلکه بخشی از معادله حضور آمریکا در غرب آسیا را تغییر داده است. از همین رو تأکید میکند پایگاههای آمریکا دیگر قادر نیستند به وضعیت سابق بازگردند و «اخراج آمریکاییها عملی شده» و ایران در حال تثبیت این وضعیت است. به گفته وی، واشنگتن تلاش میکند تصویری از پیروزی و برتری خود ارائه دهد، اما آنچه در میدان و حتی در روایت رسانههای غربی دیده میشود، با این تصویر فاصله دارد. البته این بخش از سخنان حاتمی بیش از آنکه صرفا توصیف یک وضعیت نظامی باشد، تلاشی برای تعریف یک معادله جدید بازدارندگی است؛ معادلهای که در آن ایران میخواهد آمریکا را از این محاسبه خارج کند که میتواند با تکیه بر فاصله جغرافیایی، پایگاههای منطقهای و برتری فناوری، هزینه رویارویی را به طرف مقابل منتقل کند.
اشاره او به بازسازی سریع ظرفیتهای آفندی و پدافندی ارتش نیز در همین چارچوب قابل فهم است. حاتمی میگوید دشمن درباره توان دفاعی ایران دچار خطا شده و نباید تصور کند ضربات واردشده به معنای از میان رفتن این توان است. به بیان دیگر، پیام نظامی سخنان او این است که جنگ اخیر برای ایران پایان ظرفیت دفاعی نبوده، بلکه فرصتی برای بازسازی و افزودن ظرفیتهای جدید ایجاد کرده است.
هرمز؛ اهرمی که دیگر نمیتوان نادیده گرفت.
اما در میان تمام محورهای سخنان حاتمی، شاید مهمترین موضوع از منظر ژئوپلیتیک، تنگه هرمز باشد. او هرمز را «ظرفیت ژئوپلیتیک خدادادی» ایران خواند و گفت این اهرم دیگر به وضعیت گذشته بازنخواهد گشت. از نگاه او، یکی از نتایج درگیری اخیر این بوده که ظرفیتی که ایران پیش از این نیز آن را میشناخت، اکنون به یک اهرم فعال در معادلات امنیتی و سیاسی منطقه تبدیل شده است.
اهمیت این بخش در آن است که حاتمی هرمز را فقط از منظر نظامی نگاه نمیکند. وقتی میگوید «هر هزینهای در این مسیر بکنیم، ارزش دارد» و این اهرم را یکی از الزامات پایان جنگ و برداشته شدن سایه جنگ از سر ایران میداند، درواقع از هرمز بهعنوان بخشی از قدرت چانهزنی ایران در مرحله پس از جنگ سخن میگوید.
در چنین برداشتی، هرمز صرفا یک گذرگاه دریایی نیست؛ نقطهای است که امنیت انرژی، تجارت جهانی، حضور نظامی آمریکا و امنیت ملی ایران در آن به یکدیگر گره میخورند؛ بنابراین تأکید حاتمی بر اینکه این ظرفیت دیگر به وضعیت سابق بازنخواهد گشت، درواقع هشدار درباره بازگشت به همان ترتیبات امنیتی پیشین است؛ ترتیباتی که در آن آمریکا حضور گستردهای در پیرامون ایران داشت و تهران باید بخش قابل توجهی از توان خود را صرف مدیریت همین حضور میکرد.
از همین زاویه است که سخنان او درباره حملات موشکی و پهپادی ایران و توان عبور از لایههای پدافندی نیز معنا پیدا میکند. پیام مورد نظر حاتمی این است که فاصله جغرافیایی، دیگر بهتنهایی نمیتواند برای نیروهای آمریکایی و متحدان آنها حاشیه امن ایجاد کند.
قیمت ورود سرباز آمریکایی به میدان
در نهایت باید به همان جملهای بازگشت که بیش از هر بخش دیگری از سخنان حاتمی توجه عمومی را به خود جلب کرد: تعیین جایزه ۳۰هزار دلاری برای دستگیری یا هلاکت نیروی متجاوز آمریکایی. در متن سخنان فرمانده کل ارتش، این تصمیم پس از مجموعهای از اظهارات درباره توان پاسخ ایران، تغییر وضعیت آمریکا در منطقه و فعال شدن ظرفیت هرمز مطرح شد؛ بنابراین نمیتوان آن را صرفا یک خبر مستقل، یک اقدام مالی و یا تبلیغاتی تلقی کرد.
منطق این تصمیم، از منظر بازدارندگی، بر یک اصل ساده استوار است: هرچه حضور مستقیم نیروی انسانی آمریکا در میدان برای واشنگتن پرهزینهتر شود، محاسبه تصمیمگیران آمریکایی برای ورود به یک رویارویی مستقیم دشوارتر خواهد شد.۳۰هزار دلار قرار است حامل یک پیام سیاسی ـ نظامی باشد: نیروی آمریکایی حاضر در میدان نیز مانند پایگاه، ناو یا تجهیزات نظامی، بخشی از هزینه احتمالی درگیری خواهد بود.
حتی تأکید بر دوبرابر شدن پاداش برای زنان و خرید سلاح فرد به دوبرابر قیمت، در چارچوبی که حاتمی ترسیم کرد، تلاشی برای پیوند دادن مشارکت عمومی با دفاع ملی است. در پایان نیز قرار دادن سلاح در موزه، این چرخه را کامل میکند: مشارکت در میدان، ثبت در تاریخ و انتقال به نسلهای بعد.
به این ترتیب، «شکار ۳۰ هزار دلاری» را باید بیش از آنکه یک عدد عجیب در سخنان یک فرمانده دانست، بخشی از تصویری دید که ایران از بازدارندگی جدید ایران ارائه میکند؛ تصویری که در آن آمریکا باید نهفقط قدرت موشکی و پهپادی ایران، بلکه ظرفیت اجتماعی، موقعیت ژئوپلیتیک هرمز و هزینه انسانی حضور مستقیم خود در منطقه را نیز در محاسبات آینده لحاظ کند.
