تنگه و تقویم جنگ

جوان آنلاین: ۶۰ روز زمان مندرج در تفاهم اسلام‌آباد میان ایران و امریکا روز دوشنبه تمام می‌شود. کاخ سفید گفته که با اتمام این زمان، آتش‌بس ایران و امریکا نیز منقضی می‌شود، و تأکید کرده که «هنوز هیچ تصمیم نهایی برای تمدید آن» گرفته نشده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، یک گام جلوتر گفته که اساساً در تفاهم اسلام‌آباد «چیزی به عنوان آتش‌بس نداشتیم که حالا بخواهد تمدید شود». در حالی که به نظر می‌رسد تفسیر مدنظر عراقچی از تفاهم اسلام‌آباد «خاتمه جنگ» است، ولی او با گفتن اینکه «اکنون وضعیت جدیدی پیدا کرده» هیچ گزینه‌ای را از روی میز حذف نکرده است. همزمان، سخنگوی وزارت امور خارجه دیروز گفت که ایران و عمان بر سر ناوبری در تنگه هرمز توافق کرده‌اند، ولی درباره بیانیه نهایی هنوز توافق نشده تا شرایط همچنان سیال بماند. کارشناسان غربی می‌گویند «تنگه و تقویم» دو اهرم در دست ایران است که با آن جنگ را اداره می‌کند.

به گزارش «جوان»، یک مقام ارشد کاخ سفید به الجزیره گفته که هنوز تمدید آتش‌بس بین ایران و امریکا قطعی نشده و هیچ تحول جدیدی در این زمینه وجود ندارد. این مقام امریکایی که نام او فاش نشده، با اشاره به انقضای آتش‌بس در روز دوشنبه (فردا)، وضعیت مذاکرات با تهران را «متوقف» توصیف کرده و گفته که ایران تاکنون هیچ تمایلی برای ادامه مذاکره و دستیابی به توافق نشان نداده است؛ چیزی که عباس عراقچی هم آن را تأیید می‌کند: «واسطه‌ها، هم قطر و هم پاکستان، پیام‌هایی را رد و بدل می‌کنند و در تماس با ما هستند، ولی این موضوع اصلاً به معنای مذاکره نیست. هنوز تصمیمی برای شروع مجدد مذاکره با امریکا گرفته نشده است.» با این حال، عراقچی وجود مفهومی به اسم آتش‌بس، در تفاهم ۶۰ روزه ایران و امریکا را اساساً رد کرده و می‌گوید آنچه در تفاهم اسلام‌آباد درج شده، «خاتمه جنگ» است که البته همین هم به گفته او «اکنون وضعیت جدیدی پیدا کرده است.» عراقچی می‌گوید: «در این یادداشت، خاتمه جنگ اعلام شده است. امریکا یادداشت تفاهم را نقض کرده و ما دوباره شاهد آغاز درگیری‌ها بوده‌ایم، اما چیزی به عنوان آتش‌بس نداشتیم که حالا بخواهد تمدید شود، بلکه خاتمه جنگ را داشتیم که اکنون وضعیت جدیدی پیدا کرده است.» وزیر امور خارجه توضیح داد: «آنچه به عنوان ۶۰ روز مطرح شده بود، ۶۰ روز فرصت برای مذاکره به منظور دستیابی به توافق نهایی بود و بر اساس چنین چیزی، آتش‌بس ۶۰روزه‌ای وجود نداشت.»

 توافق بر سر ناوبری، عدم توافق درباره بیانیه

اینکه ایران و امریکا بعد از پایان مهلت ۶۰ روز مذاکره که فردا تمام می‌شود، قصد دارند چه کار کنند، هنوز مشخص نیست. در تهران، مقام‌های ایرانی با اصرار به اینکه «چیزی به عنوان آتش‌بس نداشتیم»، تأکید دارند هرگونه تفاهم جدید که باید در آن مدیریت تنگه هرمز به ایران واگذار شود، بایستی منجر به خاتمه کامل هرگونه تهدید علیه ایران در یک توازن امنیتی جدید شود. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، عصر دیروز با تشریح آخرین وضعیت مذاکرات ایران و عمان درباره تنگه هرمز گفت که ایران با عمان پیش از این، بر سر تنگه هرمز «به نتیجه نزدیک شده بود»، ولی امریکا در این روند «ایجاد اخلال» کرده است. به گفته بقایی، این مذاکرات طی سه هفته اخیر پیشرفت‌هایی داشته و «درباره نقشه مورد توافق طرفین برای کشتیرانی (در تنگه هرمز) توافق حاصل شده است». با این حال، به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه، تفاهم نهایی درباره بیانیه مشترک ایران و عمان به دست نیامده که در صورت توافق در این باره، این توافق اعلام خواهد شد. بقایی در عین حال یک بار دیگر این را روشن کرد که تفاهم میان ایران و عمان، در صورتی که به دست آید، به معنای گشایش تنگه هرمز نیست: «اینکه در مرحله بعد (از توافق ایران و عمان) چه اتفاقی خواهد افتاد، و مشخصاً درباره احیای امنیت در تنگه هرمز (چه خواهد شد)، موضوعی است که به عوامل و ملاحظات دیگری بستگی دارد و ریشه ناامنی در تنگه هرمز، اقدامات غیرقانونی و مداخلات امریکا است.» پیش از این، عباس عراقچی هم گفته بود که مذاکرات ایران و عمان «با موضوع باز شدن تنگه هرمز، دو بخش جداگانه است... اینکه آیا تنگه هرمز بازگشایی شود یا نه، منوط به تحقق شرایط دیگری است که امریکا باید به آنها پایبند باشد تا این امر صورت بگیرد.»

 شوخی ترامپ؟!

در واشینگتن، دولت دونالد ترامپ برای پذیرش شرایط جدید موردنظر ایران در تنگه هرمز، با تنگنا روبه‌رو است، چون قبول شرایط و آنچه ایران از آن با عنوان «طراحی یک مسیر موقت... که در مراحل بعدی به مسیر نهایی تبدیل شود»، ژئوپلیتیک منطقه را به شکل قابل‌توجهی به سود ایران تغییر خواهد داد. تحت چنین شرایطی، به نظر می‌رسد رئیس‌جمهور امریکا بیش از هر زمان دیگری به لفاظی علیه تهران روی آورده و همزمان، به دنبال شروع مجدد سیاست فشار بر ایران است؛ چیزی که نشان می‌دهد نزدیک به شش ماه جنگ و رویارویی تنش‌آمیز با ایران، نتایج مدنظر رئیس‌جمهور امریکا را به بار نیاورده است. دونالد ترامپ، جمعه شب، از تشدید فشار‌های اقتصادی علیه ایران خبر داد و گفت دولت او قصد دارد ضربه اقتصادی شدید به ایران وارد کند. ترامپ که در جمع افسران در آکادمی پلیس ناسائو‌کانتی صحبت می‌کرد، گفت که محاصره دریایی ادامه خواهد داشت و ادعا کرد که عبور کشتی‌ها منوط به اجازه واشینگتن است. او دیروز عصر با انتشار یک پست تصویری، محاصره دریایی ایران را دیوار فولادی نامید. او در ادامه سخنرانی خود ادعا کرد که به زودی تنگه هرمز را قلمرو امریکا اعلام خواهم کرد و گفت که «اگر ایران به ما حمله کند، صد برابر محکم‌تر پاسخ خواهیم داد.» در حالی که وال‌استریت‌ژورنال به نقل از یک مقام امریکایی که نام او فاش نشده، گزارش داد که رئیس‌جمهور امریکا هیچ‌گونه گفت‌وگوی جدی با مشاورانش درباره طرح ادعای تصاحب تنگه هرمز نداشته و سخنان او درباره تنگه هرمز را صرفاً یک شوخی خوانده که سیاست رسمی دولت نیست، کاظم غریب‌آبادی در مطلبی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ترامپ گفته بعد از شکست ایران، به زودی تنگه هرمز را قلمرو امریکا اعلام خواهد کرد! تنگه هرمز را نه با توییت می‌توان تصاحب کرد و نه با ناو هواپیمابر، نه با صدور فرمان و نه با سخنرانی انتخاباتی. ایران نه از تهدید می‌هراسد و نه با نمایش قدرت مرعوب می‌شود.» او نوشت: «یک بار برای همیشه واقعیت را بپذیرید: تا اینجا، شکست‌های راهبردی و سنگینی خوردید؛ تنگه هرمز ایرانی بوده، هست و خواهد بود؛ این تنگه فقط ذیل فرمان ایران بسته و باز خواهد شد و مادامی که واقعیت شکست را نپذیرید و دست از اوهام‌پردازی برندارید، ایران به اعمال محاصره ادامه خواهد داد.» میخائیل اولیانوف، نماینده روسیه در وین، هم با لحنی طعنه‌آمیز در شبکه ایکس پرسید «آیا این حرف شوخی بود؟» همزمان، در حالی که سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) روز شنبه مجدداً از وقوع یک حمله به یک کشتی باری در تنگه هرمز خبر داده، رویترز به نقل از داده‌های ترافیک دریایی گزارش داد، تردد کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز در پی حمله اخیر به دو شناور دیگر تقریباً متوقف شد. 

 ۹ ماه پهلو نگرفتن ناو «آبراهام لینکلن»

بعد از چند روز کشمکش درباره شرایط ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن، سرپرست وزارت نیروی دریایی امریکا از پایان مأموریت ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» و بازگشت آن خبر داد و گفت که طبق برنامه‌ریزی‌های پیشین، به‌زودی منطقه را ترک کرده و به پایگاه خود بازخواهد گشت. این مقام نظامی به وضعیت خدمه این ناو اشاره کرد و توضیح داد که تیم‌های پزشکی مستقر در ناو، مواردی از مشکلات سلامت روان را در میان پرسنل شناسایی و درمان کرده‌اند، ولی تأکید کرد که این فرآیند‌های درمانی بدون بروز هیچ‌گونه تلفات جانی به سرانجام رسیده است. روزنامه نیویورک‌تایمز هم در تازه‌ترین گزارش خود فاش کرده که از بین رفتن مرکز تدارکات نیروی دریایی امریکا در ناوگان پنجم آن در بحرین بر اثر حملات ایران در عملیات وعده صادق ۴، دلیل اصلی به بار آمدن وضعیت طاقت‌فرسای بهداشتی و غذایی نظامیان امریکایی در ناو آبراهام لینکلن و ناو‌های دیگر است که برای تأمین نیاز‌های تدارکاتی به این پایگاه متکی بودند. نیویورک‌تایمز نوشته کابوس ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن از همان ساعات نخست جنگ با ایران آغاز شد؛ زمانی که موشک‌ها و پهپاد‌های ایرانی پایگاه بحرین را ویران کردند و با آن، ستون فقرات لجستیکی ناو‌های امریکایی در منطقه از بین رفت. طبق این گزارش، پنتاگون با توجه به تهدید حملات ایران به سایر بنادر منطقه، ناگزیر شد مرکز لجستیکی خود را به جزیره دیه‌گو گارسیا منتقل کند؛ جزیره‌ای کوچک تحت فرماندهی انگلیس در جنوب مالدیو و در فاصله تقریباً ۲۲۰۰ مایلی از خلیج عمان، جایی که دو گروه ضربتی ناو هواپیمابر امریکا در آن عملیات می‌کردند. این روزنامه نوشته که ناو آبراهام لینکلن، مستقر در سن‌دیگو، نزدیک به ۹ ماه است که در دریا به سر می‌برد و به گفته نیروی دریایی امریکا در بندری برای استراحت نظامیان توقف نداشته است. بندر بحرین یکی از دو نقطه‌ای است که ناو‌های هواپیمابر امریکا در منطقه معمولاً برای استراحت خدمه در آن پهلو می‌گرفته‌اند. بندر دیگر، بندر فجیره امارات در دریای عمان، نیز به خوبی در برد موشک‌های ایران قرار دارد.