عرب‌ها در میزبانی پایگاه‌های امریکا بازنگری می‌کنند

کاخ سفید همچنان تأکید دارد که به رغم زیر ضرب رفتن پایگاه‌های امریکا در منطقه غرب آسیا، روابط استثنایی دونالد ترامپ با همه شرکای خود در خلیج فارس ادامه دارد و پافشاری می‌کند که ایران بیش از هر زمان دیگری منزوی شده است. اما شواهد می‌گویند که در پی تجاوز امریکایی- صهیونیستی به ایران و به آتش کشیده شدن دارایی‌های راهبردی ایالات متحده در پایگاه‌هایش در منطقه، نه‌تنها نتیجه مدنظر امریکایی‌ها را نداشته، بلکه موجودیت این پایگاه‌ها و اثرات آنها بر امنیت داخلی کشور‌های عرب حاشیه خلیج فارس، زیر سؤال رفته است. واشینگتن‌پست در ماه می (اردیبهشت) اذعان کرده بود که به دنبال حملات ایران، دست‌کم ۲۲۸ ساختمان یا قطعه تجهیزات در ۱۵ پایگاه امریکا آسیب دیده یا نابود شده است؛ این آسیب‌ها خود به بحث درباره بازگشت یا عدم بازگشت کامل نیرو‌ها به برخی تأسیسات دامن زده است. این روزنامه امریکایی، به تازگی با اشاره به اینکه حس ناامیدی در میان متحدان ترامپ در خلیج فارس حاکم است، به موضوع آینده پایگاه‌های امریکا در منطقه پرداخت و نوشت: «رهبران این کشور‌ها احساس می‌کنند که رئیس‌جمهور (امریکا) دیگر قادر به مدیریت دیپلماسی لازم برای دستیابی به صلح با ایران نیست.» در این مورد، سه مقام و یک دیپلمات سابق امریکایی به واشینگتن‌پست گفتند که دولت‌های عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت و بحرین در نارضایتی خود از دولت امریکا متحد هستند و برخی از این کشور‌ها بحث در مورد امکان‌سنجی ادامه میزبانی پایگاه‌های نظامی بزرگ ایالات متحده در خاک خود را آغاز کرده‌اند. یکی از مقامات این کشور‌ها معتقد است: «ترامپ این جنگ را آغاز کرد و ما بهای آن را می‌پردازیم.» این مقام افزود که خشم نسبت به ایالات متحده از زمان حمله امریکا و اسرائیل به ایران در ماه فوریه به اوج خود رسیده است. 

ترتیبات امنیتی مستقل از امریکا

واشینگتن‌پست نوشته که، اگرچه کشور‌های خلیج فارس هنوز به واشینگتن به عنوان یک شریک امنیتی نزدیک و یک تأمین‌کننده اصلی سلاح متکی هستند و قطر و بحرین میزبان پایگاه‌های بزرگ امریکایی هستند، اما این ناامیدی، برخی از کشور‌ها را به بررسی ترتیبات جدید واداشته است. تحلیلگران معتقدند که بعید است این تحولات در کوتاه‌مدت تغییر اساسی در منطقه ایجاد کند، اما برخی از کشور‌ها از قبل شروع به بررسی گزینه‌های خود کرده‌اند. یک مقام ارشد اروپایی اظهار داشت که توافقنامه دفاعی مشترک که هفته گذشته توسط عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان امضا شد، «پیامی به ایالات متحده» بود. این مقام که مرتباً با رهبران خلیج فارس در تماس است، توضیح داد که این توافق نشان می‌دهد «سه کشور قدرتمند سنی به دنبال تنوع بخشیدن به مشارکت‌های امنیتی و دفاعی خود هستند» و افزود: «آن‌ها می‌بینند که ایالات متحده به تنهایی کافی نیست.» فرید زکریا، تحلیلگر سرشناس امریکایی، در یادداشتی در روزنامه واشینگتن‌پست، جنگ ایران را نمونه‌ای از هدر دادن اعتبار یک ابرقدرت توصیف کرده و معتقد است سیاست‌های ترامپ موجب شده متحدان امریکا بیش از گذشته به فکر ایجاد ترتیبات امنیتی مستقل از واشینگتن باشند. زکریا با اشاره به توافق دفاعی مشترک مکه میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان می‌نویسد این توافق میان کشور‌هایی شکل گرفته که برخی از آنها در سال‌های گذشته رقبای جدی یکدیگر بوده‌اند. به اعتقاد او، عامل مهم نزدیک شدن این کشورها، کاهش اعتماد به ترامپ و وعده‌های اوست. این نویسنده امریکایی تأکید می‌کند جنگ ایران نشان داده است چگونه یک ابرقدرت می‌تواند اعتبار خود را هدر دهد. او به اظهارات مکرر ترامپ درباره نزدیک بودن توافق با تهران اشاره می‌کند و می‌نویسد تا اواسط ژوئن، دست‌کم ۳۸ بار اعلام شده بود که توافق با ایران نزدیک است، اما یک منبع ایرانی اخیراً به رویترز گفته مذاکرات «به‌هیچ‌وجه پیشرفتی نداشته است.»

زیر سؤال رفتن حضور شر ضروری

در حال حاضر، شواهد بیشتر می‌گویند کشور‌های عربی در حال محاسبه مجدد خطر حضور امریکا در منطقه هستند و این یعنی حفظ رابطه، اما با احتیاط بیشتر، محدودسازی موقت، و حساسیت بالاتر نسبت به استفاده تهاجمی از پایگاه‌ها. جنگی که قرار بود امنیت خلیج فارس را تضمین کند، حالا کشور‌های خلیج فارس را وادار کرده درباره تضمین‌کننده امنیت خود تجدیدنظر کنند. فیراس مکساد، مدیر غرب آسیا و شمال آفریقا در گروه اوراسیا، بر این باور است: «از همان ابتدا ناامیدی وجود داشت که متحدان امریکا در خلیج فارس احساس می‌کنند که بی‌جهت وارد جنگی شده‌اند که ترامپ اکنون برای حل آن تلاش می‌کند.» مکساد که روابط گسترده‌ای با محافل تصمیم‌گیرنده خلیج فارس دارد، به این نکته اشاره دارد که سیاست ترامپ در قبال ایران در منطقه «بی‌ثبات» و «غیرقابل‌پیش‌بینی» است. آنا جیکوبز، محقق مؤسسه کشور‌های عربی خلیج فارس در واشینگتن، هم تأکید دارد که از آغاز جنگ، اعتماد به ایالات متحده کاهش یافته است. یک دیپلمات غربی در منطقه اظهار داشت که این تغییرات نشان‌دهنده تغییر اساسی در احساسات نسبت به ایالات متحده نیست. او افزود که حتی قبل از جنگ با ایران، از نیرو‌های امریکایی در منطقه «به گرمی» استقبال نشد. این دیپلمات ادامه داد: «وجود آن مانند یک شر ضروری بود، اما اکنون اهمیت وجود آن زیر سؤال رفته است.»

تردید در محافل داخلی امریکا

از طرفی، گزارش CRS کنگره امریکا در ژوئن تصریح کرده که امریکا هنوز درباره حفظ، گسترش یا کاهش حضورش در خلیج، تصمیم روشنی اعلام نکرده و آینده پایگاه‌ها می‌تواند تحت تأثیر هزینه‌های میزبانی، تهدید ایران و برداشت کشور‌های میزبان از منافع و هزینه‌های حضور امریکا قرار گیرد. همچنین، شورای روابط خارجی امریکا نیز در همان ماه بر این تأکید دارد که جنگ ایران، آسیب‌پذیری جغرافیایی پایگاه‌های امریکا در خلیج را آشکار کرده و باید جدی درباره انتقال نیرو‌ها به نقاط دورتر از برد موشک‌های ایران فکر کرد. یعنی حتی در داخل محافل سیاستگذاری امریکا، بحث «تغییر آرایش پایگاه‌ها» جدی شده است. مسئله دیگر این نیست که امریکا از خلیج خارج می‌شود یا نه؛ مسئله این است که حتی اگر امریکا بماند، آیا کشور‌های خلیج همچنان حاضرند امنیت خود را مثل قبل به آن بسپارند؟