در تاریخ ۱۲ تیر ۱۴۰۵، یک هواپیمای ایرانی با وجود ممانعت جنگندههای سعودی، در فرودگاه صنعا فرود آمد، بیماران و نیز هیئتهای رسمی و مردمی شرکتکننده در مراسم تشییع پیکر امام شهید را به تهران منتقل کرد. این هواپیما حامل هیئت دولت مردمی یمن در تاریخ ۲۲ تیر ۱۴۰۵ در مسیر بازگشت مجدد به یمن، با تهدید و ممانعت نظامی عربستان سعودی از جمله اقدام به بمباران فرودگاه صنعا مواجه شد. با وجود اقدامات نظامی عربستان سعودی در ممانعت از فرود هواپیمای ایرانی در صنعا، این هواپیما سرانجام با سلامت در فرودگاه الحدیده یمن به زمین نشست و بدین ترتیب، محاصره هوایی یمن که از سال ۲۰۱۵ در پی تصویب قطعنامه ۲۲۱۶ سازمان ملل شکل گرفته بود، عملاً شکسته شد. در پی این رویداد، دولت مردمی یمن در واکنش به محاصره و اقدامات نظامی عربستان، تنگه بابالمندب را در تاریخ ۳۰ تیر ۱۴۰۵ به روی کشتیهای سعودی بست و از عبور آنها از این آبراه راهبردی جلوگیری کرد.
اهمیت راهبردی تنگه بابالمندب
در جدول اهمیت راهبردی تنگههرمز در حوزههای مختلف آورده شده است.
منافع بستن تنگه بابالمندب
با توجه به اهمیت راهبردی تنگه بابالمندب، بسته شدن این تنگه با کاهش عرضه انرژی، اختلال در زنجیره تأمین و افزایش هزینه حملونقل و بیمه دریایی، موجب رشد قیمت جهانی نفت، سوخت، مواد غذایی، کود و بسیاری از کالاهای تجاری شده و فشار قابلتوجهی بر اقتصاد جهانی وارد میکند. همچنین بسته شدن تنگه بابالمندب، سایر گلوگاههای مهم دریایی جهان بهویژه کانال سوئز را نیز تحت تأثیر قرار داد. به عنوان نمونه، مطابق آمارها کشور مصر از زمان محاصره دریایی رژیمصهیونیستی ازسوی دولت مردمی یمن در سال ۲۰۲۳، حدود ۷ میلیارد دلار از درآمدهای ترانزیتی خود را به دلیل کاهش شدید ترانزیت از مسیر کانال سوئز از دست داد، این در حالی است که درآمد سالانه مصر از این کانال ۵/۲ درصد از GDP این کشور است. در چنین شرایطی، کشتیها ناچار خواهند شد مسیر طولانیتر دماغه امید نیک در جنوب آفریقا را انتخاب کنند که به افزایش حدود ۱۵ روزه زمان سفر، هزینه حملونقل و ترافیک دریایی منجر میشود.
یکی از حوزههایی که با بستن تنگه بابالمندب به شدت تحت تأثیر قرار میگیرد، هزینه «بیمه ریسک جنگ» است. هزینه بیمه ریسک جنگ برای هر سفر دریایی نیز در مقایسه با سطح پیش از بسته شدن تنگه بابالمندب از سوی دولت مردمی یمن با هدف محاصره دریایی رژیمصهیونیستی در جنایات علیه غزه، حدود پنج برابر افزایش یافته و از حدود ۵۰ تا ۸۰ هزار دلار برای هر سفر به حدود ۲۵۰ هزار تا ۴۰۰ هزار دلار افزایش یافته است.
همچنین بسته شدن تنگه بابالمندب باعث ایجاد خسارتهای جدی به رژیمصهیونیستی میشود. بر اساس آمارهای تجاری، حدود ۴۰ درصد از واردات رژیمصهیونیستی از کشورهای آسیایی تأمین میشود. بخش عمدهای از این کالاها از مسیر اقیانوس هند، خلیج عدن، بابالمندب و دریای سرخ به بنادر رژیمصهیونیستی میرسند. به علاوه، تجربه محاصره دریایی رژیمصهیونیستی از سوی دولت مردمی یمن در سال ۲۰۲۳ نشان داد که بنادر این رژیم در برابر اختلالات این مسیر به شدت آسیبپذیر هستند. در جریان این حملات به کشتیهای تجاری در دریای سرخ، فعالیت بندر ایلات حدود ۸۵ درصد کاهش یافت، این در حالی است که بیش از ۸۰ درصد واردات رژیمصهیونیستی از چند بندر محدود این رژیم مانند حیفا، اشدود و ایلات صورت میگیرد که از رده عملیاتی خارج شدن هر کدام، تأمین کالاهای اساسی را برای رژیمصهیونیستی دشوار خواهد کرد.
علاوه بر این، با بسته شدن تنگههرمز در جنگ تحمیلی سوم از سوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، عربستان سعودی به صادرات انرژی از طریق تنگه بابالمندب وابسته شده است. عربستان سعودی روزانه ۷ میلیون بشکه نفت را که از تنگههرمز صادر میشد، از طریق خط لوله شرق- غرب عربستان در بندر ینبع عبور میدهد. این مسیر اگرچه راهکاری برای دور زدن تنگههرمز است، اما برای رساندن نفت به بازارهای آسیا، ناچار به عبور از بابالمندب است. حدود ۸۰ درصد این نفت از بندر ینبع با عبور از تنگه بابالمندب به سمت کشورهای آسیایی و ۲۰ درصد آن از طریق کانال سوئز به سمت اروپا صادر میشود. بنابراین با بسته شدن تنگه هرمز، امکان صادرات نفت به آسیا وجود ندارد و در عمل فشار اقتصادی قابلتوجهی به عربستان سعودی و کشورهای مشتری این نفت وارد شده، به طوری که صادرات نفت عربستان سعودی از ۵ میلیون بشکه در روز به یک میلیون بشکه در روز رسیده است.
جمعبندی
اقدام دولت مردمی یمن در بستن این تنگه در سال ۲۰۲۳، توانست ترافیک LNG را تا مرز صفر کاهش دهد، هزینههای بیمه را پنج برابر کند و زنجیره تأمین جهانی را با بحران مواجه سازد. به علاوه، این اقدام فشارهای اقتصادی شدیدی به رژیمصهیونیستی وارد نمود؛ بنابراین بسته شدن تنگه بابالمندب از سوی دولت مردمی یمن به روی کشتیهای سعودی، علاوه بر پیامدها و منافع مستقیمی که برای این آبراه راهبردی مطرح است، در کنار همزمانی با بسته شدن تنگههرمز، آثار بسیار گستردهتری بر بازار جهانی انرژی و تجارت بینالملل خواهد داشت. این دو تنگه در عمل مکمل یکدیگر هستند و بخش مهمی از جریان انتقال نفت، فرآوردههای انرژی و کالاهای تجاری جهان را تشکیل میدهند. تا پیش از بسته شدن بابالمندب، بخشی از آثار محدودیت در تنگههرمز از طریق مسیرهای جایگزین صادرات نفت انجام میشد، اما محدود شدن همزمان هر دو گذرگاه، این ظرفیت را تا حد زیادی از بین برد و تأثیر اختلال در تنگههرمز را بهمراتب افزایش داد. در چنین شرایطی، قیمت نفت، فرآوردههای انرژی، هزینه حملونقل و کالاهای اساسی شدت افزایش بیشتری پیدا کرد. ازاینرو، جمهوری اسلامی ایران با همکاری با دولت مردمی یمن از ظرفیت راهبردی این دو گلوگاه دریایی برای حداکثرسازی منافع و تقویت جایگاه جبهه مقاومت در معادلات منطقهای و بینالمللی استفاده کردهاند و این اقدام فشار حداکثری به دشمن امریکایی- صهیونیستی وارد کرده است.
