جوان آنلاین: اقتصاد کشورمان برای عبور از محدودیتهای تحمیلی، بیش از هر چیز به بازآرایی فوری مسیرهای تأمین کالا، تنوعبخشی به مبادی واردات و فعالسازی ظرفیت همسایگان نیاز دارد. ضمناً تمرکز بخش مهمی از تجارت خارجی در مسیرهایی که در معرض فشار سیاسی و امنیتی قرار گرفتهاند، هزینه مبادله را بالا برده و در برخی اقلام، سرعت تأمین را کاهش داده است. بنابراین پاسخ اقتصادی مؤثر، جایگزین کردن یک مسیر با مسیر دیگر نیست، بلکه ایجاد شبکهای چندلایه از مسیرهای زمینی، ریلی و دریایی است تا اختلال در یک نقطه، جریان کالاهای حیاتی کشور را متوقف نکند.
اولین اقدام فوری باید انتقال بخش اصلی تأمین کالاهای اساسی، دارو و مواد اولیه ضروری از مسیرهای جایگزین باشد. کشورهای آسیای مرکزی، افغانستان، پاکستان و مسیرهای متصل به روسیه و قفقاز ظرفیت مناسبی برای این کار دارند. تاجیکستان نیز در سالهای اخیر همکاری قابل قبولی با ایران داشته است. ترکمنستان نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، یکی از مهمترین حلقههای اتصال ایران به آسیای مرکزی محسوب میشود. همچنین افغانستان نیز در صورت فعال شدن سازوکارهای پایدار تجاری و حملونقل، امکان ایفای نقش در تجارت زمینی ایران با شرق را دارد.
بنابراین مسئله اصلی، صرفاً وجود مرز یا جاده نیست. شبکهای که قرار است جایگزین مسیرهای آسیبپذیر شود باید از انبار، کامیون، واگن، پایانه مرزی، بیمه، خدمات بانکی و سازوکار تسویه برخوردار باشد. طبعاً اگر این اجزا همزمان فعال نشوند، افزایش تعداد گذرگاهها الزاماً به افزایش ظرفیت واقعی تجارت منجر نمیشود. بنابراین دولت باید برای کالاهای اساسی و دارو، مسیرهای مشخص و اولویتدار تعریف کند و برای آنها مجوزهای گمرکی سریع، ظرفیت حمل تضمینشده و ذخایر احتیاطی در نقاط مرزی در نظر بگیرد.
در شمال کشور، دریای خزر و شبکه ارتباطی ایران با روسیه و کشورهای پیرامونی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. مسیر دریایی خزر، ارتباط ایران با بنادر روسیه و سپس شبکه ریلی و جادهای این کشور را تقویت میکند و امکان اتصال به قزاقستان و سایر بازارهای آسیای مرکزی را افزایش میدهد. مسیرهای مرتبط با آذربایجان، ترکمنستان و ارمنستان نیز در صورت فراهم شدن شرایط سیاسی و لجستیکی، باید به عنوان اجزای یک شبکه واحد دیده شوند. البته هدف، …
