در دکترین جنگهای ترکیبی و فرسایشی دههی اخیر، تعریف میدان نبرد دستخوش دگرگونی بنیادینی شده است. اگر در قرن بیستم خط مقدم تنها در امتداد خاکریزها و مرزهای جغرافیایی معنا پیدا میکرد، امروز جغرافیای جنگ به قلب شریانهای اقتصادی، گرههای ترافیکی و زیرساختهای عمرانی کشورها امتداد یافته است.
مهاجمان نیک میدانند که برای به زانو درآوردن یک ملت، پیش از آنکه نیازمند فتح جغرافیا باشند، باید «پیوند میان نقاط» را بگسلند. پلها، تونلها، آزادراهها و کریدورهای ترانزیتی، حکم رگهای حیاتی را دارند که جریان زیست روزمره، تغذیهی لجستیکی، ترانزیت کالا و پویایی اقتصاد ملی به آنها وابسته است.
وقتی در جریان تنشهای منطقهای و هجمههای ماههای اخیر، بخشهایی از زیرساختهای حملونقل کشور هدف قرار گرفتند، محاسبات طراحان این حملات بر پایهی یک فرض کلاسیک بنا شده بود: ایجاد فلج موضعی، انقطاع ارتباطات بینشهری، و در نهایت فرسایش روانی جامعه.
اما آنچه در عمل رخ داد، رویارویی یک ارادهی مهندسی ریشهدار با سناریوی تخریب بود؛ رویارویی که نشان داد زیرساختهای مدرن ایران، برخلاف ظاهر آسیبپذیر خود در برابر هجمهها، به شبکهای از پایداری هوشمند متصل هستند.
از نظریه تا عمل؛ رویکرد «بازسازی موازی با بحران» در تجربهی جهانی و بومی
در ادبیات مهندسی عمران و مدیریت بحران بینالمللی، مفهومی کلیدی به نا (بازسازی اضطراری زمان جنگ War time-Emergency Reconstruction) وجود دارد. کشورهای درگیر جنگ در دو دههی اخیر - از الگوهای بهکاررفته در اوکراین برای احیای سریع پلهای تخریبشده با پنلهای پیشساخته گرفته تا بازسازی شریانهای ترانزیتی در مناطق بحرانزده - به این نتیجه رسیدهاند که فاصله میان «تخریب» و «بازگشت به چرخه» باید به کوتاهترین زمان ممکن تقلیل یابد.
با این حال، آنچه مدل ایرانی مواجهه با بحران را از نمونههای مشابه متمایز میکند، نه صرفا استفاده از تجهیزات کمکی، بلکه تکیه بر اکوسیستم بومی دانشبنیان و توان مهندسی داخلی است.
برای مثال، در جریان آسیب دیدن زیرساختها طی جنگ تحمیلی اخیر - از جمله هدف قرار گرفتن چهار دهنه پل راهآهن در حال بهرهبرداری، سه تونل راهآهن در حال ساخت، چهار تونل آزادراهی و پنج دهنه پل در آزادراههای لرستان، خوزستان، مسیر زنجان-تبریز …
