در مسائل دشوار، ترجیح نتانیاهو این است که توپ را به زمین بعدی بیندازد. اگر ناچار باشد موضعی اتخاذ کند، دوست دارد کمی ابهام، اندکی حاشیه امن، و مقداری انعطافپذیری در آن بگنجاند، برای روزی که اوضاع بعداً پیچیده شد. اما اینبار نه؛ در موضوع نقشهراه رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، برای پیشبرد توافق آتشبس غزه.
نتانیاهو در سخنان آغازین جلسه هفتگی کابینه اسرائیل در روز یکشنبه گفت: «میخواهم دقیق باشم: اسرائیل سند ۱۵ مادهای را نمیپذیرد.»
در واقع، او این جمله را دو بار تکرار کرد.
«شنیدهام بعضیها میگویند: “شما این را نگفتید. ” پس اینجا دوباره میگویم: اسرائیل سند ۱۵ مادهای را نمیپذیرد.»
سقوط.
این میتواند اقدامی پرریسک باشد، زیرا ممکن است خشم ترامپ را برانگیزد.
رئیسجمهور آمریکا ــ که بیش از هر زمان دیگری برای یک پیروزی بهشدت مشتاق است، در حالی که ماجراجوییاش درباره ایران هرچه بیشتر شبیه تحویل یک شکست به او به نظر میرسد ــ ده روز پیش دوباره بر غزه سرمایهگذاری کرد و اعلام کرد «هیئت صلح» او با حماس بر سر خلع سلاح کامل این گروه به «توافقی تاریخی» رسیده است. نماینده ارشد این هیئت، نیکولای ملادینوف، بعدتر در ایکس با دقت توضیح داد که ازکاراندازی سلاحها باید «همگام» با عقبنشینی نیروهای اسرائیلی انجام شود؛ به این معنا که فرایندی مرحلهای در پیش باشد که طی آن، نیروهای دفاعی اسرائیل بهتدریج از مواضع خود در داخل غزه عقب بروند، همزمان که حماس سلاحهایش را تحویل میدهد.
هر امید باقیماندهای که نتانیاهو را بتوان به مشارکت در چنین روندی قانع کرد، اکنون دور از دسترس به نظر میرسد.
رهبر اسرائیل روز یکشنبه گفت: «ارتش اسرائیل هیچ عقبنشینیای انجام نخواهد داد تا زمانی که حماس خلع سلاح شود؛ و وقتی میگویم خلع سلاح حماس، منظورم تسلیحات سنگین، تسلیحات سبک، همه سلاحهاست؛ و ما درباره خلع سلاح واقعی صحبت میکنیم، نه خلع سلاح ساختگی.»
تا عصر یکشنبه، ترامپ هنوز موضع خود را آشکار نکرده بود، جز یک پست در تروث سوشال که در آن نقل قولی از هیلاری کلینتون، وزیر خارجه پیشین آمریکا، را بازنشر کرد که گفته بود از طرح او برای غزه حمایت میکند. ملادینوف، اما همان شب در شبکه ۱۲ اسرائیل ظاهر شد و به نظر میرسید که هنوز نوعی فرایند مرحلهای میتواند در دستور کار باشد، اما در عین حال روشن میکرد که حماس باید نخستین حرکت را انجام دهد.
او گفت: «پیش از آنکه واقعاً راستیآزمایی میدانی داشته باشیم، هیچکس ملزم به انجام هیچ کاری نیست، و از همه مهمتر اسرائیل نه. اگر ازکاراندازی سلاحها راستیآزمایی شود، اگر سلاحها از گروهها گرفته و نگهداری شوند و در نهایت از کار بیفتند، آنگاه اسرائیل از غزه عقبنشینی میکند.»
صحبت با رأیدهندگان
البته در این میدان، تردیدکنندگان همهجا هستند، نهکمتر درباره دو بازیگر اصلی. اسرائیل و حماس هر دو منفعت مشترکی دارند که اطمینان حاصل کنند در صورت شکست، طرف مقابل مقصر شناخته شود.
ازاینرو، واکنش حماس به سخنان نتانیاهو کاملاً آرام و سنجیده بود. این گروه گفت همچنان به نقشهراه متعهد است و افزود انتظار دارد «هیئت صلح» بر نتانیاهو فشار بیاورد تا به آن پایبند بماند.
در واقع، بسیاری تردید دارند که حماس هرگز واقعاً قصد داشته باشد همه سلاحهایش را کنار بگذارد؛ سلاحهایی که روشنترین نماد جایگاه رهبری آن در مقاومت فلسطیناند و همچنین تضمینی برای بقای خود در برابر هرگونه بیثباتی داخلی در غزه به شمار میروند. این گروه در نزدیک به ۲۰ سال کنترل خود بر این باریکه، دشمنان فراوانی برای خود ساخته است.
اما فارغ از اینکه نسبت به نیت واقعی حماس، اعتماد چندانی وجود نداشته باشد، یا نسبت به ایمان ملادینوف به امکان راستیآزمایی خلع سلاح، یا حتی تمایل خود نتانیاهو برای صدور دستور هرگونه عقبنشینی نیروها، چرا باید ترامپ را آنهم به این شکل علنی تحریک کرد؟ آیا واقعاً نتانیاهو، همان راهبردپرداز بزرگی که بسیاری از هوادارانش میپندارند، نمیتوانست این کار را با اندکی ظرافت بیشتر انجام دهد؟
دلیلش ــ شاید چندان هم شگفتانگیز نباشد ــ انتخابات سراسری اسرائیل است. کمتر از ۱۲ هفته تا آن مانده و نظرسنجیها نشان میدهد او همچنان در وضعیت نامناسبی قرار دارد. وقت آن رسیده بود ــ بیتردید ــ که با رأیدهندگان سخن بگوید.
همه نخستوزیران اسرائیل باید ائتلافی حکومتی از چند حزب بسازند. نتانیاهو، چنانکه دیگران هم گفتهاند، ترجیح میدهد ائتلاف بعدی خود را پیش از انتخابات بسازد، نه بعد از آن.
وقتی شمارش آرا تمام شود، او برای باقی ماندن در قدرت به متحدان راستافراطی خود نیاز خواهد داشت، و از همین رو از انتقاد علنی آنان از نقشهراه، و نیز از درخواستها برای لغو تصمیم پیشین کابینه اسرائیل درباره تأیید استقرار «نیروی بینالمللی تثبیت» برای غزه، که قرار بود بر امنیت در یک پروژه آزمایشی کوچک در این سرزمین نظارت کند، ضربه خورد. رادیو ارتش روز یکشنبه گزارش داد که نتانیاهو بهطور غیرعلنی اجازه داده بود کار بازسازی در منطقه آزمایشی آغاز شود؛ موضوعی که فقط نشانه ضعف بیشتر به نظر میرسید.
با این حال، خطا خواهد بود اگر این موضوع فقط به چشم دلجویی از راستافراطی دیده شود. اکثریت قاطع رأیدهندگان اسرائیلی، هرچند همچنان نسبت به ترامپ نظر مثبتی دارند، باور دارند رئیسجمهور آمریکا اگر فکر میکند اسرائیل باید آزادیاش برای هر کاری که میخواهد در غزه انجام دهد، به هر نحوی محدود شود، عمیقاً در اشتباه است.
برای نمونه، هیچیک از رقبای اصلی نتانیاهو احتمالاً به تلاش ملادینوف برای خطاب قرار دادن منافع خود اسرائیل در گفتوگوی تلویزیونی یکشنبهاش پاسخ مثبت نخواهد داد؛ جایی که او گفت فقط اجرای کامل طرح «هیئت صلح» میتواند تضمین کند که دیگر هرگز حملهای گسترده مانند حمله سال ۲۰۲۳ به جوامع اسرائیلی هممرز با غزه رخ ندهد.
او گفت: «اگر کار به بحثوجدل درباره این و آن، و تاکتیکهای تعویق بیفتد، میتوانم به شما اطمینان دهم که تنها جایگزین آن، روندی دیگر برای بازتسلیح حماس و افزایش خطر یک ۷ اکتبر دیگر است.»
بیتردید، شگفتآور خواهد بود اگر گادی آیزنکوت، نفتالی بنت، یا بسیاری دیگر از نخستوزیران بالقوه اسرائیل، باور کنند این موضع رأی زیادی برایشان به همراه دارد.
در همین حال، یکی از مقامهای «هیئت صلح» آمریکا کوشید در روزهای اخیر، خویشتنداری نظامی اسرائیل در غزه و نیز تغییر در سیاست هدفگیری را برجسته کند.
آن مقام گفت: «ما داریم همکاری پشتصحنه را میبینیم.»
این، برای دو میلیون ساکن غزه که همچنان از گفتوگو کنار گذاشته شدهاند و تقریباً هیچ توانی برای تعیین سرنوشت خود ندارند، تسلی چندانی نیست.
