بنزین یکی از بزرگترین کانالهای توزیع یارانه در اقتصاد کشور است. اما مسئله اصلی اینجاست که این یارانه، برخلاف بسیاری از یارانههای نقدی و حمایتی، بهطور مساوی میان مردم توزیع نمیشود.
در ساختار فعلی، هرچه دسترسی یک فرد به خودرو و بنزین بیشتر باشد، امکان بهرهمندی مستقیم او از یارانه بنزین نیز بیشتر است. ۵۵ میلیون نفر فاقد خودرو و حتی بیشتر!
بر اساس آماری که مرداد ۱۴۰۵ از سوی خبرگزاریها و به نقل از عباس پازوکی، معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر معاون اول رئیسجمهور، مطرح شده است، از حدود ۲۷ میلیون خانوار ایرانی، ۱۳.۵ میلیون خانوار فاقد خودرو هستند. این خانوارها در مجموع حدود ۵۵ میلیون نفر را دربرمیگیرند. در مقابل، حدود ۹.۵ میلیون خانوار یک خودرو دارند و حدود ۴ میلیون خانوار مالک ۱۶ میلیون خودرو عنوان شدهاند.
اگر همین ارقام را مبنا قرار دهیم، حدود ۶۰ درصد از جمعیت کشور در خانوارهایی زندگی میکنند که خودرو ندارند. این نکته از منظر سیاست یارانهای بسیار مهم است: فردی که در خانوار فاقد خودرو زندگی میکند، در شرایطی که یارانه به شکل کاهش قیمت بنزین در جایگاه عرضه میشود، امکان استفاده مستقیم از این یارانه را ندارد.
بنابراین تنها کسانی مستقیماً از یارانه بنزین استفاده میکنند، که خودرو دارند و بنزین مصرف میکنند. در نظام سهمیهای فعلی، یارانه بنزین در وهله نخست به مصرفکننده بنزین میرسد. کارت سوخت خودروهای مشمول، سهمیه بنزین یارانهای دریافت میکند و خانواری که خودرو ندارد، سهمیه سوخت خودرویی در اختیار ندارد.
این مسئله یک تفاوت اساسی میان «یارانه بنزین» و «یارانه نقدی» ایجاد میکند. در یارانه نقدی، دولت میتواند مبلغ مشخصی را به هر فرد یا خانوار منتقل کند؛ اما در یارانه بنزین، داراییای به نام خودرو شرط عملی دسترسی به یارانه است.
در نتیجه، حتی اگر دو خانوار درآمد یکسانی داشته باشند، خانواری که دو یا سه خودرو دارد، در صورت مصرف بنزین، یارانه بیشتری دریافت میکند؛ و هرچه بیشتر مصرف کند از یارانه بیشتری بهره مند شده است. خانواری که خودرو ندارد، از این یارانه مستقیم سهمی ندارد. نابرابری فقط میان «خودرودار» و «بیخودرو» نیست
اما نابرابری فقط میان «خودرودار» و «بیخودرو» نیست. مسئله حتی پیچیدهتر از این است. اگر آمار منتشرشده …
