این یک اعلامیه تاریخی بود. روز جمعه، ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان پیمان دفاع مشترکی را امضا کردند که بر پایه توافق مشابه سال گذشته میان ریاض و اسلامآباد شکل گرفته است. اما «پیمان دفاع مشترک مکه»، آنگونه که این توافق نامیده میشود، سؤالاتی را درباره تغییر پویاییهای قدرت در منطقه خاورمیانه برانگیخته است.
کارشناسان گمانهزنی کردهاند که این توافق ممکن است آغازگر یک اتحاد منطقهای گستردهتر باشد که در برابر اسرائیل قرار میگیرد و نسبت به آن محتاط است. در حالی که امضاکنندگان تلاش میکنند پیامی از قدرت و اتحاد را در مواجهه با تهدیدات منطقهای صادر کنند، در عین حال مراقب بودهاند که این پیمان را به عنوان یک بازدارنده مستقیم معرفی نکنند.
تحلیلگران اشاره میکنند که این سه کشور مراقب بودهاند تا رقبای منطقهای را خشمگین نسازند. هنوز مشخص نیست که این پیمان تا چه حد اعضای خود را مجبور میکند از شرکای اتحاد خود دفاع کنند.
هارلان اولمن، رئیس شرکت مشاوره «کیلوون گروپ» به الجزیره گفت: «ما هنوز اعلامیه مکه را ندیدهایم. ما معتقدیم در آن آمده است که حمله به یکی باید به عنوان حمله به همه تلقی شود؛ و "باید" واژه کلیدی است، زیرا این لزوماً به معنای "قطعاً" نیست.»
تهدیدها دور نیستند. پاکستان از ماه فوریه درگیر یک مناقشه مرزی با افغانستان بوده و در مه ۲۰۲۵ برای چندین روز با هند، دیگر قدرت هستهای همسایه، تبادل آتش داشته است. در همین حال، عربستان سعودی از زمان آغاز جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران در اواخر فوریه، بارها از سوی ایران و متحدانش مورد حمله قرار گرفته است. ترکیه نیز سالهاست با گروههای مسلح کرد در داخل و خارج از کشور جنگیده است. تنشهای این کشور با اسرائیل نیز افزایش یافته است.
کارشناسانی مانند اولمن میگویند هنوز مشخص نیست که پیمان دفاع مشترک مکه چگونه ممکن است این سه امضاکننده را به هر یک از این درگیریها بکشاند. اولمن گفت: «فرض کنید حوثیها در یمن به عربستان سعودی حمله کنند، آیا این موضوع پای ترکیه را وسط میکشد؟ آیا پای پاکستان را وسط میکشد؟ این چیزی است که باید دید.»
تغییر پویاییهای منطقهای
خاورمیانه در سالهای اخیر، به ویژه پس از حمله حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و نسلکشی متعاقب آن توسط اسرائیل در غزه، دستخوش …
