آرمان امروز : دولت چهاردهم، با شعار «وفاق ملی» و به ریاست دکتر مسعود پزشکیان، کار خود را در شرایطی آغاز کرد که بسیاری از تحلیلگران، آینده آن را در هالهای از ابهام میدیدند. انتخاباتی زودهنگام در فضای سیاسی پیچیده، انباشتی از بحرانهای بهجا مانده از سالهای پیشین، همه و همه، دولت جدید را در موقعیتی قرار میداد که کمتر دولتی در تاریخ جمهوری اسلامی با چنین چالشهای همزمان و چندلایهای مواجه بوده است.
دو سال پس از آن روزها، پرسش اساسی این است: دولتی که با وعده «وفاق»، «عدالت» و «انصاف» پا به عرصه گذاشت، در این مسیر پرفراز و نشیب چه عملکردی از خود به جای گذاشته است؟ با تکیه بر اظهارات صریح رئیسجمهور در مصاحبه اخیر و همچنین دادههای دولت چهاردهم، به بررسی کارنامه دوساله این دولت در ابعاد گوناگون پرداخته میشود.
دولت دکتر پزشکیان در مرداد ۱۴۰۳، اقتصاد ایران را با نرخ تورم سالانه حدود ۳۵ درصد تحویل گرفت. حجم نقدینگی در پایان خرداد همان سال از مرز ۸ هزار هزار میلیارد تومان عبور کرده بود. کسری بودجه مزمن، کاهش سرمایهگذاری، ناترازی نظام بانکی و مشکلات ارزی، مجموعهای از پروندههای سنگین اقتصادی بودند که دولت جدید باید برای آنها راهحل پیدا میکرد.
در حوزه انرژی، اوضاع هشداردهندهتر بود. مجموع ذخایر انرژی کشور یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون لیتر برآورد میشد که به گفته کارشناسان، تا آبان ماه بیشتر دوام نمیآورد. کمبود گاز، ناترازی برق و تهدید به قطعی گسترده در زمستان، بخشی از تصویر نگرانکنندهای بود که دولت تحویل گرفت.
نکته قابلتأمل آنکه دولت، پیش از آنکه فرصت تدوین برنامههای خود را بیابد، با یک شوک بزرگ مواجه شد: ترور شهید اسماعیل هنیه در نخستین ساعات پس از تحلیف. رئیسجمهور در مصاحبه خود با صراحت از این رویداد به عنوان نقطه آغازین یاد میکند و میگوید: «از همان روز اولی که خواستیم مسئولیت را بر عهده بگیریم، مهمان عزیزمان، اسماعیل هنیه را شبانه شهید کردند.»
این آغاز، نشاندهنده عمق چالشهایی بود که دولت باید در همان ماههای نخست با آنها دستوپنجه نرم میکرد. فعالسازی سازوکار اسنپبک، جنگ ۱۲روزه، محاصره دریایی، و سپس جنگ ۴۰روزه، مجموعهای از بحرانهای امنیتی و سیاسی بود که هرکدام به تنهایی میتوانست دولتی را از مسیر اصلی خود منحرف کند، اما دولت با مدیریت هوشمندانه، کشور را از این پیچهای تاریخی عبور داد. رئیس جمهور وفاق را نه تقسیم سهام میان جناحها، که پیوندی درهمتنیده برای حل مسائل کشور تعریف میکند. در این نگاه، وفاق نه یک تاکتیک سیاسی، که یک «جهانبینی» است؛ نگاهی که در آن ملاک همکاری با افراد، عملکرد بدون خطا نامیده میشود، نه وابستگی حزبی یا جناحی.
دکتر پزشکیان با استناد به آیه «ان اکرمکم عند الله اتقاکم»، تقوا را نه به معنای مناسکی صرف، که به «حرکت بدون خطا در تخصص» تعریف میکند و میگوید: «من پزشک، اگر بیمار را درست، بدون عارضه و با کیفیت خوب عمل کنم، متقی هستم. ممکن است پزشکی نماز بخواند و ظاهرش حزباللهی باشد؛ اما وقتی بیمار را عمل میکند، بیمار با عارضه از اتاق عمل بیرون بیاید. در مقابل، ممکن است فردی به باورهای من معتقد نباشد، اما بیمار را درست عمل کند. آن فرد از من متقیتر است.»
این بازتعریف از تقوا و وفاق، گفتمان دولت چهاردهم را شکل میدهد: شایستهسالاریِ مبتنی بر کارآمدی، نه حزبسالاریِ مبتنی بر منتسبات.
یکی از دستاوردهای مهمی که رئیسجمهور در مصاحبه خود به آن اشاره میکند، همکاری بیسابقه میان قوای سهگانه است: «در نظام مدیریتی کشور نیز برای نخستینبار در طول انقلاب، سران قوا با همدلی و همراهی عمل میکنند. همه منیتها و پروتکلهایی را که گاهی مانع ایجاد میکرد، کنار گذاشتهایم و صادقانه و عاشقانه با یکدیگر همکاری میکنیم.»
این همکاری در عمل، خود را در موارد متعددی نشان داده است: همراهی مجلس و قوه قضائیه در مدیریت بحران بانک آینده، هماهنگی برای واگذاری ایرانخودرو، و شکلگیری تیم مذاکرهکننده با حضور نمایندگانی از همه قوا. رئیسجمهور با اشاره به همکاری آقایان قالیباف و اژهای میگوید: «اگر تا امروز توانستهایم بمانیم و امور را پیش ببریم، بهدلیل همین وحدت و انسجام بوده است.»
با وجود تلاشهای برخی جریانها برای ایجاد شکاف و القای اختلاف میان دولت و سایر نهادها، رئیسجمهور در پاسخ به کسانی که میخواهند اینگونه القا کنند که رهبری یک حرف میزند و دولت حرف دیگری، این سخن را «جفا در حق رهبری و دولت» میخواند و بر همراهی کامل با رهبری تأکید میورزد. به گفته رئیس جمهور، پشتیبانی رهبر معظم انقلاب، یکی از عوامل اصلی موفقیت دولت در عبور از بحرانها بوده و هرگونه کارشکنی در مسیر وفاق، با هوشیاری دولت و مجموعه نظام خنثی شده است.
دولت دکتر پزشکیان در شرایطی فعالیت خود را آغاز کرد که تحریمها به حداکثر شدت خود رسیده بود. رئیسجمهور در این باره میگوید: «تحریمها وجود داشت و شدیدتر شد. پس از آن، بانکها و روند مالی ما را نیز تحریم کردند. به این قناعت نکردند و جنگ به راه انداختند. باز هم به این قناعت نکردند و ما را محاصره کردند. یعنی در بدترین شرایط ممکن میخواهند ما را زمینگیر کنند.»
با وجود این فشارها، دولت توانست کشور را از فروپاشی اقتصادی نجات دهد و با تکیه بر توان داخلی و همراهی مردم، چرخهای تولید و معیشت را به حرکت درآورد. تدابیر هوشمندانه در حوزه ارز، مدیریت نقدینگی و کنترل التهابات بازار، از جمله اقداماتی بود که از تشدید بحران جلوگیری کرد.
یکی از جسورانهترین اقدامات دولت در حوزه اقتصادی، تغییر سیاست ارز ترجیحی و جایگزینی آن با کالابرگ بود. پیش از این، یارانهای که در ابتدای زنجیره کالاهای اساسی پرداخت میشد، نه تنها به مصرفکننده نهایی نمیرسید، بلکه بستر فساد، رانت و قاچاق را فراهم میکرد. دکتر پزشکیان در تشریح این مسئله میگوید: «وقتی ارز را آزاد کردیم، هرکسی که ارز دولتی میگرفت، از یک رانت و امتیاز برخوردار میشد. برای گرفتن یک امضاء رشوه میدادند تا آن امتیاز را به دست آورند. ما همه این سازوکارها را به هم زدیم.»
در این رویکرد جدید، به جای پرداخت یارانه در ابتدای زنجیره، منابع به انتهای زنجیره و به مصرفکننده نهایی اختصاص یافته است. بر اساس اعلام دولت، قدرت خرید دهکهای یک تا هفت بهبود یافته است. با این حال، رئیسجمهور خود اذعان دارد که افزایش قیمتها در پی این تغییر، فشارهایی بر معیشت مردم وارد کرده و «بهدلیل کمبود ارز و مشکلاتی که داریم، تا حدی با مشکل مواجهیم»؛ اما وعده داده که از طریق افزایش مبلغ کالابرگ، این فشار را جبران کند. رئیسجمهور در دفاع از زمانبندی این اقدام میگوید: «۴۷ سال است که میخواهیم درست عمل کنیم، اما هر بار میگویند اکنون وقتش نیست. هر زمان میخواهیم کاری انجام دهیم، میگویند فعلاً دست نگه دارید… نتیجه این شده است که روزبهروز بیشتر در باتلاق فرو میرویم.» او تأکید دارد که اگر این اقدام انجام نمیشد و جنگ آغاز میشد، «قحطی در بازار قطعی بود.» یکی دیگر از اقدامات مهم دولت، اصلاح نظام بانکی و بهویژه مدیریت بحران بانک آینده بود. رئیسجمهور با اشاره به تجربه تلخ خود در مجلس درباره بحران یک صندوق مالی که هر روز اعتراضاتی به دنبال داشت، میگوید: «بانک آینده که شاید ۱۰ برابر آن، یا حتی بیشتر، حجم و گستردگی داشت، بسته شد؛ بدون اینکه اعتراضی شکل بگیرد یا نگرانی خاصی در جامعه ایجاد شود.»
ادامه دارد
