مهدی سلامی
آرمان امروز : مفاهیمی نظیر فریب راهبردی، فرسایش تدریجی، زمانبندی صبورانه، و بهرهگیری از آشوب دشمن در سیاستهای پکن -از جمله محاصره اقتصادی و نظامی تدریجی، جنگ شناختی و انزوای دیپلماتیک تایوان- به صورت نظاممند قابل مشاهده است. در مقابل، آمریکا و متحدانش با وجود برتری نسبی نظامی -مشابه تقابل با ایران- در دام هزینههای بالا، عدم قطعیت راهبردی و محدودیتهای افکار عمومیگرفتار آمدهاند. به نظر میرسد آینده این تقابل نه در میدان نبرد کلاسیک، بلکه در فضای ادراک، مدیریت زمان و صبر راهبردی تعیین خواهد شد.
در اندیشه سان تزو، برترین شکل پیروزی آن است که بدون گشودن نبرد حاصل آید: “برترین پیروزی، شکستن مقاومت دشمن بدون جنگ است.” امروزه در تنگه تایوان، جمهوری خلق چین کوشیده است تا این آموزه را با استفاده از ابزارهای مدرن مانند محاصره اقتصادی و مهمتر از همه، مدیریت زمان به اجرا درآورد. سیاست «چین واحد» برای پکن از جایگاه «اصل حیاتی» و غیرقابل مذاکره برخوردار است. با این حال، برخلاف تصور رایج برخی که بر حمله نظامی تأکید دارند، به نظر میآید راهبرد کنونی چین در قبال تایوان مبتنی بر «فرسایش هوشمندانه و مدیریت ادراک» طراحی شده است. هدف نهایی، رساندن تایوان به نقطهای است که نه توانایی اعلام استقلال داشته باشد و نه تمایلی به آن. این گزارش به کاربست هفت اصل کلیدی سان تزو در سیاست پکن پرداخته و نقاط قوت و ضعف هر یک از سه بازیگر اصلی -چین، تایوان و آمریکا- را بررسی میکند.
سان تزو میگوید: “تمام جنگ بر پایه فریب است. وقتی توانایی حمله داری، ناتوانی نشان بده…” و چین این اصل را با ظرافت خاصی به کار میگیرد. پکن به طور رسمیبر اولویت «راهحل مسالمتآمیز» تأکید میکند؛ در عین حال هر سال رزمایشهای محاصرهگونه در اطراف تایوان برگزار شده، هواپیماهای نظامی از خط میانی تنگه عبور کرده و پیشرفتهای خود در حوزه موشکهایهایپرسونیک را به نمایش میگذارد. این دوگانگی اعمالی و اعلامی، نوعی فریب حسابشده است که موجب خواهد شد تایوان و آمریکا هرگز از مکان دقیق «خط قرمز» چین مطمئن نباشند. ایجاد ابهام در مورد زمان و چگونگی واکنش نظامی، ذهن استراتژیستهای واشنگتن را فلج میکند، هدفی که سان تزو تحت عنوان «در نبرد، از سردرگمی دشمن بهره ببر» توصیه کرده است.
چین با اتخاذ رویکردی گامبهگام، مرزهای «وضع موجود» را به تدریج به نفع خود جابهجا میکند. این راهبرد را میتوان در سه لایه مشاهده کرد:
اقتصادی: از سال ۲۰۱۰، توافقنامه همکاری اقتصادی (ECFA) روابط تجاری چین و تایوان را به هم پیوسته است. هماکنون حدود ۴۰% صادرات تایوان به مقصد چین صادر میشود. پکن میتواند به تدریج از این وابستگی به عنوان ابزار فشار استفاده کرده و این روند بدون ایجاد شوک ناگهانی، وابستگی راهبردی تایوان را افزایش دهد.
دیپلماتیک: در دهه گذشته، دست کم ده کشور روابط رسمی خود را از تایوان به چین منتقل کرده و هماکنون تنها یازده کشور تایوان را به رسمیت میشناسند. چین با اجرای اصل “بعد از شکستن طرح دشمن، اتحادهایش را از هم بپاش”، فضای دیپلماتیک تایوان را به شدت محدود کرده است.
نظامی: شمار پروازهای شناسایی و رزمایشهای دریایی در اطراف تایوان سالانه افزایش مییابد، اما هر بار در چارچوبی طراحی میشود که از واکنش مستقیم آمریکا جلوگیری کند. خطوط قرمز سانتبهسانت جابهجا شده تا جایی که بازگشت به وضعیت پیش از ۲۰۱۰ برای تایوان -بدون شلیک حتی یک گلوله- غیرممکن میگردد.
