آرمان امروز- گروه سیاسی: همزمان با آغاز دومین سال فعالیت دولت مسعود پزشکیان، بار دیگر مهمترین شعار و راهبرد سیاسی این دولت، یعنی «وفاق ملی»، در کانون توجه قرار گرفته است. رئیسجمهور در تازهترین سخنان خود، وفاق ملی را یکی از مهمترین دستاوردهای دولت دانست و بر تداوم این مسیر تأکید کرد. اکنون اما پس از گذشت دو سال، این پرسش بیش از هر زمان دیگری مطرح است که این سیاست تا چه اندازه توانسته در عرصه سیاست داخلی، روابط خارجی و افزایش همگرایی میان نهادهای حاکمیتی و جامعه موفق باشد.
جنگ، بیش از آنکه میدان تقابل تجهیزات و توان نظامی باشد، عرصه آزمون سرمایه اجتماعی و انسجام ملی است. تجربه بسیاری از کشورها نشان داده است که در شرایط بحرانی، آنچه میتواند یک جامعه را از بحران عبور دهد، تنها قدرت دفاعی نیست؛ بلکه همبستگی مردم، اعتماد عمومی و احساس مسئولیت مشترک نسبت به سرنوشت کشور است. در چنین شرایطی، اختلافهای سیاسی، قومی و سلیقهای رنگ میبازد و حفظ منافع ملی به نقطه اشتراک همه اقشار جامعه تبدیل میشود.
در جریان جنگ اخیر نیز، نشانههای متعددی از شکلگیری این همبستگی ملی مشاهده شد. حضور داوطلبانه مردم در کمکرسانی، مشارکت گروههای مردمی در امدادرسانی، حمایت از آسیبدیدگان و همراهی اقشار مختلف با نهادهای مسئول، نشان داد که در بزنگاههای حساس، جامعه ایران همچنان از ظرفیت بالایی برای همدلی و همکاری برخوردار است. این سرمایه اجتماعی، در کنار توان دفاعی و دیپلماسی، یکی از مهمترین مؤلفههایی بود که به حفظ ثبات داخلی و مدیریت شرایط کمک کرد.
کارشناسان علوم سیاسی و جامعهشناسی بر این باورند که همبستگی ملی در دوران جنگ، صرفاً یک احساس مقطعی نیست، بلکه سرمایهای راهبردی است که میتواند آثار آن در دوران پس از بحران نیز ادامه یابد. هر اندازه اعتماد متقابل میان مردم و حاکمیت تقویت شود و احساس مشارکت شهروندان در تصمیمهای کلان افزایش یابد، امکان عبور از چالشهای اقتصادی، اجتماعی و امنیتی نیز بیشتر خواهد شد. از این منظر، جنگ اگرچه خسارتها و دشواریهای فراوانی به همراه دارد، اما میتواند فرصتی برای بازسازی سرمایه اجتماعی و تقویت انسجام ملی نیز باشد.
رئیس جمهور با تأکید بر اینکه وفاق ملی مهمترین سرمایه ایران برای عبور از چالشهای پیش رو است، تصریح کرد: دولت با تکیه بر خدمت صادقانه، عدالت محوری، تقویت مشارکت مردمی و حفظ کرامت همه شهروندان مسیر تحقق صلح پایدار، عزت ملی و پیشرفت کشور را دنبال خواهد کرد.
پزشکیان در سخنان خود با مرور روند فعالیت دولت از آغاز مسئولیت تاکنون، اظهار داشت: باور دارم اگر ظرفیتها و توانمندیهای کشور آزاد شده و در مسیر توسعه و پیشرفت به کار گرفته شوند، میتوان بر مشکلات غلبه کرد؛ اما اگر این ظرفیتها صرف تقابل و اختلاف شود، حاصل آن اتلاف سرمایههای ملی خواهد بود.
در عین حال، تحلیلگران تأکید میکنند که حفظ این همبستگی نیازمند تداوم گفتوگو، تقویت اعتماد عمومی و توجه به مطالبات جامعه است. تجربه نشان داده است که انسجام ایجادشده در دوران بحران، در صورتی پایدار خواهد ماند که پس از پایان شرایط اضطراری نیز در سیاستگذاریها، تصمیمگیریها و تعامل میان دولت و ملت مورد توجه قرار گیرد. به همین دلیل، بسیاری معتقدند مهمترین دستاورد جنگ، تنها عبور از یک تهدید خارجی نیست، بلکه تقویت احساس تعلق به سرنوشت مشترک و افزایش همگرایی میان مردم و حاکمیت است؛ سرمایهای که میتواند پشتوانه توسعه، امنیت و ثبات کشور در سالهای آینده باشد.
سارا نظامی، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل سیاسی، در گفتوگو با روزنامه آرمان امروز با اشاره به نقش انسجام اجتماعی در دوران جنگ، اظهار کرد: تجربه جنگ اخیر بار دیگر نشان داد که مهمترین پشتوانه هر کشور در مواجهه با تهدیدهای خارجی، سرمایه اجتماعی و همبستگی ملی است. در چنین شرایطی، اختلافهای سیاسی و سلیقهای به حاشیه میرود و آنچه اهمیت پیدا میکند، دفاع از منافع ملی و احساس مسئولیت مشترک نسبت به آینده کشور است.
این استاد دانشگاه ادامه داد: وفاق ملی از منظر علوم سیاسی، صرفاً به معنای توافق میان جریانهای سیاسی یا تقسیم مسئولیت میان گروههای مختلف نیست، بلکه مفهومی عمیقتر دارد. وفاق زمانی شکل میگیرد که همه بازیگران سیاسی و اجتماعی بر سر اصول بنیادین، امنیت کشور و منافع ملی به تفاهم برسند و رقابتهای سیاسی نیز در همین چارچوب دنبال شود.
نظامی تصریح کرد: جنگ، اگرچه خسارتها و دشواریهای فراوانی به همراه دارد، اما میتواند فرصتی برای تقویت هویت ملی نیز باشد. در بسیاری از کشورها، تجربه بحرانهای بزرگ موجب افزایش انسجام اجتماعی شده و این انسجام بعدها به سرمایهای برای اصلاحات، توسعه و افزایش مشارکت عمومی تبدیل شده است.
وی با بیان اینکه حفظ این سرمایه اجتماعی به مراتب دشوارتر از ایجاد آن است، خاطرنشان کرد: اگر همبستگی شکلگرفته در دوران جنگ به پایان بحران محدود بماند، به مرور زمان آثار خود را از دست خواهد داد.
وی در پایان تأکید کرد: امروز کشور بیش از هر زمان دیگری نیازمند تبدیل همبستگی ایجادشده در روزهای جنگ به یک راهبرد پایدار در حکمرانی است. اگر منافع ملی مبنای تصمیمگیریها قرار گیرد و همه جریانها و اقشار جامعه خود را در آینده کشور سهیم بدانند، وفاق ملی از یک شعار سیاسی به یک واقعیت اجتماعی تبدیل خواهد شد؛ واقعیتی که میتواند پشتوانه امنیت، توسعه و ثبات کشور در سالهای آینده باشد.
