جواد قیصریان فرد / تحلیلگر و کارشناس صنعت پتروشیمی
آرمان امروز : سه سال از کلنگزنی پارک پلیپروپیلن ایلام میگذرد؛ سه سالی که میتوانست صرف مطالعات فنی، طراحی، آمادهسازی زیرساخت و آغاز ساخت نخستین واحدهای پاییندستی شود. اما آنچه امروز بیش از هر چیز خودنمایی میکند، فاصله میان وعدههای ابتدایی و واقعیت اجرایی پروژه است. نکته قابلتوجه آنکه یکی از مهمترین پیشنیازهای این پارک، یعنی تأمین خوراک، دیگر صرفاً یک وعده نیست. با بهرهبرداری شرکت پتروشیمی ارغوانگستر ایلام، یکی از حلقههای اصلی زنجیره تکمیل شده است. پس پرسش امروز دیگر «خوراک از کجا تأمین میشود؟» نیست؛ پرسش این است که چرا از خوراک موجود برای شکلگیری صنایع پاییندستی استفاده نمیشود؟
فراتر از کنار هم قرار گرفتن چند کارخانه
فلسفه احداث چنین پارکهایی صرفاً ساخت چند کارخانه کنار هم نیست؛ هدف خلق یک زنجیره اقتصادی تازه است که در آن محصول پتروشیمی به کالاهایی با ارزش افزوده بالاتر بدل شود و سهم بیشتری از ثروت تولیدشده در همان منطقه باقی بماند.
پلیپروپیلن میتواند ماده اولیه طیف گستردهای از صنایع باشد؛ از بستهبندی و قطعات خودرو تا تجهیزات پزشکی، منسوجات بیبافت، لوازم خانگی و کامپوزیتها. هر حلقه تازه در این زنجیره، فرصتی نو برای سرمایهگذاری، اشتغال و توسعه فناوری پدید میآورد؛ اما تحقق این چشمانداز بدون توسعهگری حرفهای ممکن نیست. پرسش کلیدی این است: امروز چه نهادی مسئول تبدیل ایده پارک به یک پروژه سرمایهپذیر است؟ سرمایهگذار خصوصی با عنوانی کلی مانند «پارک پلیپروپیلن» وارد پروژه نمیشود. او باید بداند چه محصولی تولید میشود، خوراک با چه قیمت و تضمینی در اختیارش قرار میگیرد، چه میزان سرمایه لازم است، زمین و زیرساختها چگونه تأمین میشوند، بازار محصول چیست و نرخ بازگشت سرمایه چقدر است. تدوین این اطلاعات وظیفه یک نهاد توسعهگر حرفهای است. شاید نخستین اقدام فوری، انتخاب یک «توسعهگر» توانمند و پاسخگو باشد؛ نهادی که پروژه را از مرحله ایده عبور دهد و برای هر واحد پاییندستی یک بسته سرمایهگذاری واقعی تدوین کند.
شرایط کشور، بهانهای برای توقف نیست
طبیعی است که در شرایط کنونی اقتصادی، سیاسی و امنیتی کشور، سرمایهگذاریهای بزرگ ریسک بیشتری داشته باشند؛ اما همین شرایط، ضرورت برنامهریزی را دوچندان میکند. اگر سرمایهگذار تردید دارد، باید این فرصت صرف آمادهسازی پروژه شود: تکمیل مطالعات امکانسنجی، بررسی بازارها، مشخصکردن نیازهای زیرساختی، طراحی مدل مالی و تهیه فهرست سرمایهگذاران بالقوه. به بیان ساده، شاید زمان ساخت هنوز نرسیده، اما زمان آمادهسازی همین امروز است؛ در غیر این صورت، حتی با بهبود شرایط اقتصادی نیز پروژه آمادگی جذب سرمایه را نخواهد داشت.
پارک، صرفاً زمینی برای واگذاری نیست
پارک پلیپروپیلن نباید فقط قطعهزمینی برای واگذاری به چند کارخانه باشد. برای برخورداری از مزیت رقابتی، باید از ابتدا بر پایه اشتراک زیرساختها، خدمات آزمایشگاهی، لجستیک، خدمات فنیومهندسی، مراکز تحقیقوتوسعه و پیوند صنعت با دانشگاه طراحی شود. در مراحل بعدی نیز میتوان شرکتهای دانشبنیان و واحدهای کوچک و متوسط را وارد این اکوسیستم کرد؛ همین نقطه است که یک «شهرک صنعتی» را از یک «پارک زنجیرهای» متمایز میسازد. پارک پلیپروپیلن ایلام هنوز فرصت تبدیلشدن به پروژهای موفق را دارد، اما ادامه وضعیت کنونی هزینه فرصت قابل توجهی برای استان دارد. سه سال گذشته و انتظار افکار عمومی، صرفاً اعلام دوباره پروژه نیست؛ انتظار انتشار یک نقشه راه شفاف است که به این پرسشها پاسخ دهد:
۱-چه میزان زمین و زیرساخت آماده است؟
۲-مطالعات امکانسنجی کدام واحدها تکمیل شده؟
۳-چه تعداد سرمایهگذار شناسایی شدهاند؟
۴-مدل تأمین مالی پروژه چیست؟
۵- برنامه زمانبندی اجرا چگونه است؟
۶- و مهمتر از همه، چه کسی مسئول تحقق این برنامه است؟
استان ایلام امروز بیش از هر چیز به پروژههایی نیاز دارد که از روی کاغذ به کارخانه بدل شوند؛ از کلنگ به سازه، از وعده به سرمایهگذاری و از سرمایهگذاری به تولید و اشتغال. پارک پلیپروپیلن میتواند چنین پروژهای باشد؛ اما تنها اگر همه ذینفعان از «حرفزدن درباره توسعه» به «مدیریت واقعی توسعه» گذر کنند.
خوراک فراهم شده؛ اکنون نوبت ساختن زنجیره ارزش است. اگر قرار است این فرصت تاریخی از دست نرود، باید همین امروز برای فردای سرمایهگذاری آماده شد.
