فاطمه عیسیزاده-پژوهشگر حوزه سایکونوروایمونولوژی: گاهی یک خبر کوتاه میتواند مسیر یک روز را تغییر دهد؛ خبری که هنوز معلوم نیست دقیق است یا نه، اتفاق افتاده یا فقط احتمال وقوع دارد. به سراغ تلفن همراه میرویم تا کمی بیشتر بدانیم، اما چند دقیقه بعد میان انبوهی از تیترها، تحلیلها، پیامها و پیشبینیهای متناقض قرار میگیریم. سپس بارها این کار را در طول روز تکرار میکنیم؛ شاید خبر جدیدی آمده باشد. پیگیری خبر، بهخودیخود رفتار نادرستی نیست. آگاهی از محیط پیرامون میتواند به افراد احساس آمادگی و کنترل بیشتری بدهد. مسئله از جایی آغاز میشود که خبرخواندن از یک انتخاب آگاهانه به عادتی لحظهای تبدیل میشود؛ عادتی که در آن ذهن، حتی هنگام کار، غذاخوردن، گفتوگو با خانواده یا پیش از خواب، همچنان در انتظار خبر بعدی است. ذهن انسان برای پردازش اطلاعات، ظرفیت محدودی دارد. هر خبر فقط یک جمله یا تصویر نیست؛ همراه خود پرسشهایی میآورد: «یعنی چه خواهد شد؟»، «آیا باید نگران بود؟»، «کدام روایت درست است؟» و «اگر اوضاع تغییر کند، چه میشود؟». هنگامی که پاسخ این پرسشها روشن نیست و اطلاعات مدام تغییر میکنند، ذهن ناچار است بارها شرایط را ارزیابی کند. این تلاش دائمی میتواند به خستگی شناختی منجر شود. خستگی شناختی یعنی ذهن دیگر مثل قبل توان پردازش و نظمدادن به اطلاعات را ندارد. این خستگی در هر فرد میتواند به شکلهای گوناگونی بروز کند؛ از خستگی جسمی گرفته تا فراموشی، بیتمرکزی، حواسپرتی، بدخلقی، عصبانیت و فراموشکردن کارهای ساده و روزمره. این واکنشها لزوما نشانه ضعف نیستند؛ اغلب نشانه آن هستند که ذهن بیش از ظرفیت معمول خود درگیر ابهام و اطلاعات پراکنده شده است. در چنین شرایطی، بهتر است در اولین قدم، جستوجوی پیوسته خبر را محدود کنیم. پژوهشهای تازه نیز نشان دادهاند تجربه مداوم خبرهای منفی با پریشانی روانی ارتباط دارد و این رابطه میتواند دوطرفه باشد؛ یعنی هرچه مواجهه با خبرهای منفی بیشتر شود، حال روانی هم ممکن است بدتر شود و برعکس، فشار روانی بیشتر نیز فرد را به دنبالکردن دوباره همان خبرها سوق دهد. آگاهی مفید است، اما ذهن خسته توان کمتری برای تشخیص خبر مهم از شایعه، تحلیل از حدس و واقعیت از پیشبینی دارد. راه سالمتر، حذف کامل خبرها نیست، بلکه حفظ حد و مرز با آنهاست. میتوان برای خبرخواندن یک یا دو زمان کوتاه و مشخص در روز تعیین کرد و خارج از آن زمانها اعلانهای غیرضروری را خاموش گذاشت؛ چند منبع محدود و معتبر را جایگزین رفتوآمد مداوم میان کانالها و صفحههای مختلف کرد؛ از خواندن مکرر یک خبر با روایتهای مشابه پرهیز کرد؛ پیش از خواب، بهجای مرور خبرها، فرصتی آرامتر برای ذهن در نظر گرفت؛ و مراقب بود خبرهای ناگوار در گفتوگو با اطرافیان بارها تکرار و بزرگ نشوند. هرگاه احساس شد خبرها تمرکز، خواب یا ارتباط با اطرافیان را مختل کردهاند، بهتر است برای مدتی از آنها فاصله گرفته شود. گاهی فاصلهگرفتن کوتاه از خبر، بیخبری نیست؛ فرصتی است برای اینکه ذهن، دوباره بتواند واقعیت را روشنتر و آرامتر ببیند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
