مهدی صمدی
در اقتصاد انرژی یک پرسش ساده اما بنیادی وجود دارد: چه کسی باید تعیین کند یک کیلوواتساعت برق کجا، با چه فناوری، با چه قیمتی و توسط چه سرمایهگذاری تولید شود؟
در یک اقتصاد کارآمد، پاسخ روشن است: بازار؛ براساس قیمت، ریسک، بازده سرمایه و نیاز واقعی اقتصاد. اما زمانی که تخصیص ارز، مجوز، اطلاعات، امکان ورود به زنجیره تأمین، انتخاب فناوری و حتی تشخیص صلاحیت سرمایهگذار، به جای قواعد شفاف اقتصادی به تصمیمهای موردی و مسیرهای غیرقابل مشاهده وابسته شود، با پدیدهای فراتر از بوروکراسی مواجهیم؛ چیزی که میتوان آن را «متافیزیک انرژی» نامید.
در این وضعیت، نیروگاه، شبکه، سرمایه و تجهیزات در جهان واقعی وجود دارند، اما سرنوشت پروژه در جهانی دیگر تعیین میشود؛ جهانی از امضاها، اطلاعات نامتقارن، دسترسیهای خاص و تصمیمهایی که لزوما در مدل مالی پروژه دیده نمیشوند. مسئله امروز انرژی ایران فقط ناترازی برق نیست؛ ناترازی در شیوه تصمیمگیری درباره انرژی نیز هست. …
