محسن رضایی؛ جنگ، اقتصاد، سیاست و حالا شاید صلح/ 10 ویژگی که کفۀ مثبت را سنگینتر میکند - «محسن رضایی، در تلاقی سیاست، اقتصاد و جنگ قرار گرفته و با همین پیشینه امیدوار است (به موفقیت در انتخابات ریاست جمهوری) اما او نه یک سیاستمدار تمامعیار است، نه یک جنگاور صِرف و نه یک اقتصاددان به معنی مصطلح آن.»
این جملات را 19 اسفند 1391 و در تحلیل هفتگی دربارۀ کاندیداتوری سه بارۀ محسن رضایی در انتخابات ریاست جمهوری ( بعد از 84 که انصراف داد و 88 که ابتدا در زمرۀ معترضین بود و ادامه نداد) در هفتهنامۀ «امید جوان» و سه روز بعد از آن نوشتم که روزنامۀ «ملت ما» متعلق به او خبر داد: «آقا محسن» آمد.
در سال 1384 و قبل از انصراف از کاندیداتوری فیلم انتخاباتی او پخش شد که در آن کارگردان پرآوازۀ سینمای دفاع مقدس- زنده یاد رسول ملاقلیپور- از او پرسید: شما را چگونه خطاب کنم؟ سردار یا آقای دکتر یا حاجی یا برادر یا همان که امام میگفت: آقا محسن؟ و بی درنگ پاسخ داد همان که امام میگفت.
همان آقا محسن حالا دبیر شورای عالی امنیت ملی است بعد از آن که به عنوان نماینده رهبری در آن منصوب شد.
حکم دبیری او را البته رییس جمهوری امضا کرده ولی همه میدانند این انتصاب به هماهنگی با رهبری نیاز دارد. با این حال کسانی که نمیتوانند از رهبری انتقاد کنند از پزشکیان میپرسند چرا محسن رضایی که با 4 بار کاندیداتوری ناکام در انتخابات ریاست جمهوری شناختهشدهتر است تا سالها فرماندهی سپاه و دبیری مجمع تشخیص مصلحت نظام و البته بعضی سخنان که از دیگران کمتر شنیده میشد؟
در حکم آیتالله سید مجتبی خامنهای و در خطاب آن البته نشانی از عنوان نظامی ( سردار سرلشکر پاسدار) نیست و گویا بار دیگر باید جامۀ نظامی از تن به درکند.
در همان تحلیل نوشته بودم: کاندیدا شدنهای پیدرپی محسن رضایی یک پیام مثبت ویژه هم در بردارد. اگر کسی قصد فعالیت سیاسی دارد باید جامۀ نظامی از تن به در کند. (منبع قبلی، شماره 813).
با این نگاه به جای یادآوری نامزد شدنهای ناکام و برخی اظهار نظرهای غیر متعارف و قبول معاونت اقتصادی در دولت مرحوم ابراهیم رییسی در حالی که رقیب او در انتخابات 1400 هم بود و نیز پیشینه اختلاف با هاشمی رفسنجانی در برخی موارد یا داستان فرزند فقید او (احمد) این نوشته به 10 ویژگیهای این انتصاب یا انتخاب یا پذیرش میپردازد که کفۀ وجوه مثبت را از منفیهای احتمالی سنگینتر میکند:
محسن رضایی به نسل اول انقلاب تعلق دارد و حس و حال آن دوران را تداعی میکند. در حالی که در میان کار به دستان سطح اول شاید هیچ مقامی باقی نمانده باشد که حکم مستقیم از امام خمینی دریافت کرده باشد حضور او می تواند برای قدیمیترها که بر اصول اولیه اصرار دارند دلگرم کننده باشد. به زبان دیگر او فرماندهِ بسیاری از فرماندهان کنونی بوده است.
نشستن بر جایی که اولین هدف ترور اسراییل در صورت سرگرفتن جنگی دیگر است نمیتواند جاهطلبانه تفسیر شود و در اصطلاح عامیانه در این جایگاه حلوایی خیرات نمیشود و اگر شده بعد از شهادت دو دبیر قبلی - علی لاریجانی و علی شمخانی - بوده است. بر این اساس میتوان تصور کرد چه بسا دیگرانی نپذیرفتهاند یا ملاحظه وجود داشته است.
هر چند شهرت او در افکار عمومی به سبب کاندیداتوری در 4 انتخابات ریاست جمهوری است ( با احتساب انصراف نهایی 84) اما اگر او را به پاستور نرساند با جامعه بیشتر آشنا کرد و محور اصلی تبلیغات خود او هم اقتصادی بود و تصویر اسکناس هزار تومانی از یادها نرفته است. بنا بر این در جایگاه تازه نمیتواند آن دیدهها و شنیدهها و انتظارات را نادیده بگیرد.
از میان انواع شوراهای عالی که در رقابت و موازی مجلس به نام سیاستگذاری عملا قانونگذاری میکنند و در قانون اساسی یادی از آنها نیست شورای عالی امنیت ملی اصل مستقلی را در قانون اساسی به خود اختصاص داده و ترکیبی سیاسی، اقتصادی، نظامی، امنیتی و دیپلماتیک دارد چندان که منحصر به فرماندهان نظامی و امنیتی نیست و وزیر خارجه و رییس سازمان برنامه و بودجه و وزیر کشور هم عضو صاحب حق رأی آن هستند و این یعنی توجه به تعریف مدرن از امنیت ملی و همان که به ذهن تدوینکنندگان قانون اساسی در سال 58 نرسید ولی شورای بازنگری با تجربۀ جنگ 8 ساله و اتفاقات دهه اول لحاظ کرد. دراین تعریف "امنیت ملی الزامات قدرت سیاسی و نظامی و اقتصادی و دیپلماتیک برای حفظ و بقای ارزش های حیاتی جامعه و کشور است" که طبعا تنها در جنگ تجلی نمیکند وباز در این تعریف امنیت ملی ربط وثیقی با دولت ملی دارد و از منظر امنیت نه تنها نمیتوان الزامات سیاسی و اقتصادی را نفی کرد که خود گفتمان صلح را نیز.
ایده اصلی محسن رضایی در انتخابات 88 موضوع شاخص فلاکت بود که از مجموع نرخ تورم و نرخ بیکاری به دست میآید. شاخصی که ابداع آن برای آن بود تا به بهانه کاهش نرخ تورم شاهد افزایش نرخ بیکاری نباشیم یا کاهش نرخ بیکاری به بهای افزایش نرخ تورم رخ ندهد.
با این حال سایه سنگین مناظره میر حسین و احمدینژاد مجالی برای طرح این ایده فراتر از اشارتی با تلفظ خاص حرف کاف ایجاد نکرد.
در آن انتخابات پرماجرا آقای رضایی هم در ابتدا مانند مهدی کروبی و میر حسین موسوی به نتایج اعلامی اعتراض داشت اما در 4 تیر 88 اعلام کرد وضعیت سیاسی و امنیتی و اجتماعی مهمتر از نتایج انتخابات است و از پیگیری شکایت انصراف داد و این خاطره را هم بعدتر نقل کرد: "در نماز جمعه پیرزنی 70 ساله جلو آمد و گفت: خوب فرار کردی! اما من واقعا فرار نکردم. بلکه دیدم مسیر بینتیجه است و علاوه بر این ما باید خودمان را در یک کشور در حال پیشرفت ببینیم و نمیتوان ایدهآلیستی فکر و برخورد کرد."
جالب این که همان موقع حمید رسایی موضع تندی در قبال انصراف محسن رضایی اتخاذ کرد و گفت: "راست نمیگوید و اعتراضات او از اول هم صادقانه نبود و باید برای او اظهار تأسف کرد که با آبروی نظام و مردم بازی می کند چون آشوبها تمام شده و دیگر مشکلی نداریم و روغن ریخته را نذر امامزاده میکند" و این در حالی بود که اعتراضات تا دی ماه ادامه یافت.
اولین واکنش منفی به انتصاب محسن رضایی در جایگاه دبیری را هم باز او ابراز کرد که در تذکر به نایب رییس مجلس گفت منصوب رییس جمهوری نمیتواند مجلس را تعطیل کند و همین نشان می دهد آقای رضایی از جناح رادیکال و پایداری دور است و نگرانی برخی را مرتفع کرد!
به پاسخ او به بانوی سالخورده بازگردیم با امید به استمرار حیات در 87 سالگی او و این که وقتی 17 سال قبل واقع گرایی را بر آرمان خواهی ترجیح میداده اکنون قاعدتا باید واقعگراتر هم شده باشد.
در همان سال 88 و بعد از بیانیه هفدهم مهندس موسوی در نامهای به تاریخ 11 دی 1388 به رهبری خواستار صدور پیامی از جانب ایشان برای وحدت و همدلی و گذشت شد. او لحن اجتماعی و اقتصادی میرحسین موسوی در بیانیه هفدهم و پررنگتر بودن آن به نسبت لحن سیاسی را پسندید اما دیگران نپسندند و در ادامه نتوانست نقش میانجی را ایفا کند.
در اشاره به وقایع سال 88 نقش او در حمایت از پیگیری یکی از مشاوران- عبدالحسین روح الامینی - در شکایت از سعید مرتضوی به خاطر پرونده کشتگان بازداشتگاه کهریزک هم فراموش ناشدنی است که به عزل مرتضوی انجامید. آقای روح الامینی در حال حاضر نماینده مجلس است.
رضایی همچنین سالها دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام بوده در دورانی که هاشمی رفسنجانی رییس آن بوده است. هر چند منصوب هاشمی و در حلقه یاران او در مجمع ( چهرههایی چون ناطق نوری و حسن روحانی) به حساب نمیآمد و گاه منتقد جدی هم بود اما به هر حال سالیان طولانی کنار هاشمی نشست و تعامل با سیاستمدار کهنهکار برای هر که می تواند به تجربه اندوزی کمک کند. دستکم همان سبک دبیری را حالا در شورایی که مشورتی هم نیست و نزدیک به نیمی به دولت منتسباند میتواند ارتقا دهد.
برای کسانی که نگران تقویت گفتمان سعید جلیلی شدهاند یادآوری مناظرههای انتخابات سال 92 مفید است که در انتقاد از شیوههای مذاکراتی سعید جلیلی موضعی شبیه دکتر ولایتی و حسن روحانی داشت و هدف از دیپلماسی را ابلاغ ندانست و گفت باید به نتیجه میرسیدید و مشخصا از نشست بغداد یاد و از توافق نکردن در آن انتقاد کرد. وقتی خواستار استفاده از فرصتها بوده طبعا حالا نمیتواند در اردوگاهی باشد که جز به انتقام و خونخواهی بدون روش مشخص و بستن دایمی تنگه رضایت نمیدهند.
نقش او در راه اندازی رسانههای الکترونیکی قابل انکار نیست و از این رو در دالانهای درون قدرت محدود نمانده و صدای مردم را از زبان فعالان رسانه شنیده و با آن بیگانه نیست.
با این اوصاف و هر چند در هیچ یک از سه انتخابات 88 و 92 و 1400 به او رأی نداده ام و گاه از برخی عبارات او انتقاد کرده ام اما به استناد موارد 10 گانه بالا انتصاب محسن رضایی به دبیری شورای عالی امنیت ملی را نمی توان در تقابل با گفتمان صلح دانست.
آقا محسن امام همچنین نسبتی با اندیشه های آنانی ندارد که پیش از انقلاب برای همراهی نکردن با نهضت توجیه می آوردند که امام زمان می آید و درست می کند و حالا برخی شان به تعبیر حسن روحانی اعتقاد دارند آن قدر باید جنگ را ادامه داد تا امام زمان ظهور کند و تنگه هرمز را حیثیتی کرده اند و به کمتر انسداد همیشگی تنگه رضایت نمی دهند.
اندیشه ای که نه با این صراحت ولی در قالب بیانیه هیأت رییسه مجلس خبرگان رهبری انعکاس داشت.
در دو گانه جنگ و صلح و وقوف همه به ضرورت خروج از هم جنگ هم صلح محسن رضایی در شورای عالی امنیت ملی نمی خواهد و نمی تواند تنها عینک نظامی بر چهره داشته باشد و آن را باید بردارد و از منظر اقتصاد و سیاست و تاب آوری اجتماعی اعضا را به توافق برساند.
و اما اشارتی به قصد تلطیف این گفتار: نام شناسنامهای او در ابتدا »سبزوار« بوده که سنتی است رایج در میان لرهای کوچیده به خوزستان و سکنا گزیده در مسجد سلیمان و نام برادر: امیدوار و در فعالیتهای چریکی به نام محسن شناخته شد و امام هم او را آقا محسن خطاب یا نقل میکرد.
بادا که رسم او در جای جدید یادآور اسم برادر باشد: امیدوار و همچون سال 88 به شاخص فلاکت بیندیشد و مراقب باشد در مصوبات شورا به سیاست و اقتصاد و تابآوری مردم هم توجه شود و این مهم البته با همراهی هرچه بیشتر دبیر با مسعود پزشکیان در مقام رییس جمهوری و رییس شورای عالی امنیت ملی فراچنگ خواهد آمد.
