هشدار آغاز یک جنگ فرسایشی | آیا مهلت توافق جامع برای پایان جنگ از دست رفته است؟ ترامپ دو ماه پیش با تبلیغات فراوان از آنچه «تفاهمنامه» میان دو کشور خوانده میشد، خبر داده بود. اما این توافق کوتاهمدت نه توانست تنگه هرمز را بازگشایی کند؛ تنگهای که ایران پس از حملات اسرائیل و آمریکا در اواخر فوریه عملاً مسدود کرده بود، و نه توانست به جنگی که اکنون وارد ششمین ماه خود شده پایان دهد.
نیویورک تایمز می گوید: انقضای این مهلت تا حد زیادی جنبه نمادین دارد، زیرا هم ترامپ و هم رهبران ایران در هفتههای اخیر گفتهاند این توافق عملاً مرده است. در متن توافق اولیه نیز امکان تمدید دوره ۶۰ روزه در صورت نیاز پیشبینی شده بود؛ امری که با توجه به حساسیت و پیچیدگی مذاکرات محتمل به نظر میرسید.
این رسانه نوشت: با این حال، عبور از این نقطه زمانی نشان میدهد ترامپ در دستیابی به اهداف جنگی خود ــ از جمله وادار کردن ایران به محدود کردن بلندپروازیهای هستهایاش ــ با دشواری روبهرو شده و در مقابل، حکومت ایران با اعتمادبهنفس بیشتری رفتار میکند؛ در شرایطی که خطر بازگشت دو کشور به درگیری نظامی همچنان وجود دارد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز دوشنبه به خبرنگاران گفت مذاکرات درباره توافق هستهای «هرگز آغاز نشد» و افزود که دوره ۶۰ روزه «اساساً دیگر موضوعیت ندارد».
به تحلیل نیویورک تایمز اگرچه از اواخر ژوئیه تاکنون هیچ حمله علنی آمریکا به اهداف ایرانی گزارش نشده است. اما آمریکا و ایران به نظر میرسد خود را برای یک کارزار طولانیمدت «فرسایش اقتصادی» آماده میکنند؛ وضعیتی که بهراحتی میتواند دوباره به جنگ منجر شود.
ایران از کنترل خود بر تنگه هرمز ــ یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت و گاز جهان ــ برای تحت فشار قرار دادن بازارهای جهانی انرژی استفاده میکند و به این ترتیب فشار بر ترامپ برای رسیدن به توافق را افزایش میدهد.
دولت ترامپ معافیتهای تحریمی مربوط به نفت ایران را که در جریان آتشبس کوتاهمدت صادر کرده بود، لغو کرده است. نیروهای آمریکایی نیز بار دیگر محاصره دریایی بنادر ایران را برقرار کردهاند؛ با این امید که فشار اقتصادی تهران را به امتیاز دادن وادار کند.
اما رهبران ایران روی این فرض حساب کردهاند که کشورشان میتواند درد اقتصادی بیشتری نسبت به آمریکا تحمل کند؛ بهخصوص در شرایطی که ترامپ در ماه نوامبر با انتخابات میاندورهای روبهرو است.
بهنام بنطالبلو، کارشناس مسائل ایران در بنیاد دفاع از دموکراسیها در واشنگتن به نیویورک تایمز گفته: «جمهوری اسلامی تلاش میکند فشار اقتصادی را به آمریکا منتقل کند و آمریکا نیز تلاش میکند فشار اقتصادی را بر جمهوری اسلامی تحمیل کند.»
بنطالبلو گفت کارزار اقتصادی آمریکا میتواند ضربه بسیار سنگینی به اقتصاد ایران وارد کند. اما هشدار داد که ایران احتمالاً در پاسخ، به سمت تشدید بیشتر تنش حرکت خواهد کرد و همین امر میتواند زمینه را برای دور تازهای از درگیری مسلحانه فراهم کند.
مانند دیگر توافقهای اخیر ترامپ در خاورمیانه، توافق ماه ژوئن نیز با هدف برقراری سریع یک آتشبس طراحی شده بود و حل مسائل دشوارتر را به دورهای بعدی مذاکرات موکول میکرد.
این رسانه آمریکایی نوشته: تحلیلگران معتقد بودند متن مبهم این توافق بیشتر به سود ایران تنظیم شده و نشان میداد رئیسجمهور آمریکا تلاش دارد جنگی را که بهطور فزایندهای در داخل آمریکا نامحبوب شده و خطر گرفتار کردن او در خاورمیانه را داشت، خاتمه دهد.
گفتوگوها درباره برنامه هستهای ایران برای دو ماه به تعویق افتاد، هرچند ترامپ پیشتر گفته بود نگرانی از دستیابی ایران به سلاح هستهای یکی از دلایل اصلی او برای ورود به جنگ بوده است.
مقامهای آمریکایی امیدوار بودند این توافق دستکم باعث بازگشایی تنگه هرمز شود تا فشار از اقتصاد جهانی برداشته شود. اما آتشبس تقریباً بلافاصله دچار مشکل شد و ایران بهسرعت برای تثبیت کنترل خود بر این آبراه اقدام کرد.
مقامهای ایرانی با استناد به عبارتهای مبهم موجود در توافق آتشبس اعلام کردند برخی کشتیها بدون اجازه تهران به اشتباه از این آبراه عبور میکنند و به تعدادی از آنها شلیک کردند.
نیروهای آمریکایی در پاسخ، مناطق جنوبی ایران را بمباران کردند و به این ترتیب چرخهای از حملات و ضدحملات آغاز شد.
این تشدید تنش دستکم در دو مقطع ترامپ را به بررسی آغاز یک عملیات نظامی گسترده علیه ایران واداشت.
اما او هر دو بار پس از درخواست متحدان منطقهای آمریکا مانند عربستان سعودی ــ که بیشترین آسیب را از حملات تلافیجویانه ایران متحمل شدهاند ــ و همچنین هشدار مشاوران کاخ سفید درباره کاهش ذخایر مهمات حیاتی، از این تصمیم عقبنشینی کرد.
