اینها مطالبات بسیار سنگینی هستند. دولت ترامپ چگونه ممکن است به این خواستهها پاسخ دهد؟ برای کمک به پاسخ به این پرسش، وندی شرمن، معاون پیشین وزیر خارجه آمریکا در دولت بایدن، همراه ماست؛ کسی که در تیمهای مذاکرهکننده با ایران نیز حضور داشته است. ممنون که در برنامه ما هستید.
وندی شرمن: خوشحالم که اینجا هستم.
سامرز: وندی، باید بگویم وقتی همه این مطالبات را کنار هم میگذاریم، واقعاً بسیار سنگین به نظر میرسند. ارزیابی شما از استراتژی ایران در این شرایط چیست؟
شرمن: فکر میکنم ایران احساس میکند که در حال حاضر تمام کارتهای بازی در دست خودش است. رئیسجمهور ترامپ در پاسخ به این مطالبات، خواستههای متقابلی را مطرح کرده و گفته است ایران بابت تمام آسیبهایی که طی سالهای طولانی وارد کرده، به آمریکا بدهکار است.
تردیدی نیست که ایران مسئول کشته شدن بسیاری از آمریکاییها و وارد شدن خسارت در نقاط مختلف جهان بوده است. اما جایی که اکنون قرار داریم، واقعاً وضعیتی است بین نه جنگ و نه صلح.
تنگه هرمز همچنان بسته است. بعید است آمریکا با این مطالبات جدید موافقت کند. رئیسجمهور گفته است که منتظر خواهد ماند تا فشار اقتصادی در نهایت ایران را پای میز مذاکره بیاورد.
فکر میکنم او باید مدت زیادی منتظر بماند.
سامرز: بله، شما به این موضوع اشاره کردید. خود ایران هم با فشار اقتصادی بسیار شدیدی مواجه است؛ از جمله تورم شدید که در نتیجه محاصره آمریکا و همچنین تحریمها تشدید شده است. این عوامل داخلی تا چه اندازه میتوانند در مذاکرات آینده نقش داشته باشند؟
شرمن: قطعاً عامل مهمی هستند. تحریمها و فشار اقتصادی گاهی میتوانند کشورها را پای میز مذاکره بیاورند.
اما یک چیز وجود دارد که دولت ترامپ هیچوقت آن را درک نکرده است: ایران یک فرهنگ مقاومت دارد.
همین فرهنگ بود که انقلاب ۱۹۷۹ را ایجاد کرد.
آنها هیچ عجلهای ندارند. و بهخصوص، به نظر نمیرسد اهمیت چندانی برای مردم خودشان قائل باشند.
آنچه برای آنها اهمیت دارد، کنترل تنگه هرمز است؛ کنترلی که اکنون در اختیار دارند.
رئیسجمهور ترامپ ما را وارد یک جنگ کرد؛ جنگی که انتخاب خودمان بود. تنگه هرمز پیش از آن جنگ باز بود. اما اکنون نهتنها بسته است، بلکه در اختیار ایران قرار دارد.
سامرز: بله. این جنگ حالا بیش از پنج ماه است که ادامه دارد و ما چندین بار شنیدهایم که رئیسجمهور ترامپ گفته توافق در آستانه نهایی شدن است. اما طبیعتاً چنین توافقی حاصل نشده است.
وندی، میدانم که شما در چنین موقعیتهای حساسی، در مذاکراتی با دیپلماتهای ایرانی، آن سوی میز مذاکره نشستهاید. با توجه به آن تجربه، فکر میکنید پشت صحنه چه اتفاقی در جریان است که مانع دستیابی به یک توافق پایدار شده است؟
شرمن: تردیدی نیست که پاکستان، حتی ترکیه و عمان تلاش میکنند از طریق کانالهای پشتپرده، طرفین را به نوعی توافق درباره تنگه هرمز برسانند. اما من فکر نمیکنم توافقی در آستانه دستیابی باشد. من نشانهای از عقبنشینی ایران نمیبینم.
آنها میتوانند به اندازه کافی از نفت خود را از طریق روشهای غیرشفاف و غیرقانونی صادر کنند و میدانند که تمام جهان منتظرند ببینند آنها چه تصمیمی خواهند گرفت.
آنها مذاکرهکنندگان بسیار سرسختی هستند. نشستن پشت میز مذاکره در برابر آنها کار سادهای نیست.
برای رسیدن به برنامه جامع اقدام مشترک، برجام (JCPOA)، نزدیک به… در واقع، ۱۸ ماه طول کشید تا به توافق برسیم.
سامرز: بله.
شرمن: و متأسفانه من فکر نمیکنم به این زودی اتفاقی بیفتد.
ای کاش رئیسجمهور راهی پیدا میکرد تا این مسیر تجاری را باز کند…
شرمن: …به خاطر منافع آمریکاییها، قیمت بنزین و قیمت مواد غذایی.
اما من نمیبینم که او حاضر باشد اقدامات لازم برای باز کردن تنگه و پایان دادن به این جنگ را انجام دهد.
سامرز: وندی، تقریباً یک دقیقه بیشتر وقت نداریم. باید اشاره کنم که شما مذاکرهکننده ارشد آمریکا در مذاکرات برجام در دوران ریاستجمهوری اوباما بودید. اگر این درگیری بدون گنجاندن مفاد هستهای در توافق پایان پیدا کند، این موضوع برای روابط آمریکا و ایران چه معنایی خواهد داشت؟
شرمن: این اتفاق میتواند بسیار ویرانگر باشد.
درست است که اورانیوم با غنای ۶۰ درصد اکنون زیر آوار قرار دارد، اما شما نمیتوانید دانش را بمباران کنید.
ایران میداند چگونه این کار را انجام دهد و میداند چه اقداماتی باید انجام دهد و احتمالاً هر میزان منابع اقتصادی که در اختیار داشته باشد، صرف بازسازی توانمندی هستهای خود خواهد کرد.
و من فکر میکنم این حکومت احتمالاً به این نتیجه خواهد رسید که تنها بازدارندگی مورد نیازش، داشتن یک سلاح هستهای است.
بنابراین موضوع بسیار جدی است.
سامرز: وندی شرمن، معاون پیشین وزیر خارجه آمریکا، بسیار ممنون که در برنامه ما حضور داشتید.
شرمن: ممنونم.
