روزنامه واشنگتنپست در این گزارش با اشاره به افزایش تهدیدها و مواضع تند ترامپ علیه ایران و حتی برخی شرکای آمریکا در منطقه، نوشت: رئیسجمهور آمریکا در شرایطی قرار گرفته که راه روشنی برای خروج از جنگی که خود آغاز کرده، پیدا نکرده است.
بر اساس این گزارش، ترامپ در ابتدای هفته عمان را که از متحدان آمریکا و میانجی مذاکرات برای پایان جنگ با ایران است، تهدید به حمله کرد. روز بعد نیز نقشهای از تنگه هرمز منتشر کرد که بخشهایی از سواحل عمان، امارات متحده عربی و ایران را در محدودهای با عنوان «سرزمین جدید آمریکا» نشان میداد.
ترامپ همچنین روز چهارشنبه هشدار داد، کشورهایی که به هر شکل به تهران کمک کنند، با پیامدهای اقتصادی سنگینی مواجه خواهند شد. او خواستار توقف قاچاق نفت، انتقال پول، مبادلات مالی، فعالیت شرکتهای پوششی و دیگر مسیرهای اقتصادی مرتبط با ایران شد.
به نوشته واشنگتنپست، این اظهارات در حالی مطرح میشود که جنگ پس از نزدیک به شش ماه به یک بنبست عجیب رسیده و حملات آمریکا به ایران و حملات ایران به متحدان آمریکا در منطقه خلیج فارس از ماه گذشته به میزان چشمگیری کاهش یافته است.
این روزنامه تاکید کرد: ترامپ نتوانسته تهران را به پذیرش خواستههای خود وادار کند و به ویژه در موضوع تنگه هرمز، به هدفش دست نیافته است. در همین حال، با کاهش ذخایر تسلیحات آمریکا، دولت ترامپ فعلاً از تشدید عملیات نظامی خودداری کرده و تمرکز خود را بر فشارهای اقتصادی علیه ایران گذاشته است.
«اندرو لیبر»، پژوهشگر مسائل خاورمیانه در موسسه کارنگی تصریح کرد، ترامپ در شرایطی گرفتار شده که نمیتواند به آسانی از آن خارج شود. به گفته او، قدرت نظامی و لفاظیها قادر به حل این بحران نیست و زمانی که ترامپ نمیتواند ایران را وادار به تغییر مسیر کند، به دیگران حمله میکند.
در همین چارچوب، عمان به یکی از اهداف اصلی خشم ترامپ تبدیل شده است. این کشور در حال میانجیگری میان ایران و طرفهای درگیر برای دستیابی به توافقی درباره تنگه هرمز است؛ موضوعی که ظاهراً با خواستههای کنونی دولت آمریکا در تضاد قرار گرفته است.
آیا جنگ اقتصادی جدید ترامپ علیه ایران کارایی جدی خواهد داشت و یا اینکه از سر استیصال و کار نکردن رویکردهای قبلی آمریکا علیه ایران، وضع شده است؟
"برند دبوسمن جونیور" خبرنگار حوزه کاخ سفید شبکه جهانی بی بی سی مستقر در واشنگتن در گزارشی، درباره میزان کارایی جنگ اقتصادی وعده داده شده ترامپ علیه ایران نوشت:
تقریبا با گذشت شش ماه پس از آنکه دونالد ترامپ، با آغاز جنگ پیروزی سریع بر ایران را وعده داد، به نظر میرسد که این درگیری متوقف شده است و چشمانداز پیروزی نظامی یا توافق از طریق مذاکره رو به کاهش است. ترامپ برای شکستن این بنبست، "روز قیامت اقتصادی" را وعده داده است که در آن هر کشوری که با ایران تجارت کند، با عواقب اقتصادی "فوقالعادهای" روبرو خواهد شد.
با این حال، ایران مدتهاست که با تحریمها روبرو بوده و تاکنون تمایل خود را برای تحمل درد و ظرفیت سازگاری با فشارهای اقتصادی و نظامی عظیم در طول درگیری نشان داده است.
سوال کلیدی برای ایالات متحده این است که آیا تحریمهای بیشتر در جایی که سایر استراتژیها شکست خوردهاند، موثر خواهد بود؟
مکانیسم دقیق کارزار فشار اقتصادی جدید ایالات متحده هنوز مشخص نیست و "اسکات بسنت"، وزیر خزانهداری، قول داده است که آنها را در یک کنفرانس خبری در 24 آگوست (دوشنبه این هفته) فاش کند.
اما بسنت در مصاحبهای با CNBC تصریح کرد که ایالات متحده مایل است علیه هر کشوری - دوست یا دشمن - که معتقد است به ایران کمک میکند، اقدام کند.
او گفت: "شما یا با ما هستید یا علیه ما. اگر اصرار به تجارت با [ایران] دارید، چه انتقال پول، چه خرید نفت آنها یا انجام نقل و انتقالات دریایی، وزارت خزانهداری ایالات متحده و دولت ایالات متحده... تمام توان و نیروی خود را برای اعمال تحریمها علیه شما به کار خواهند گرفت."
جی دی ونس، معاون ترامپ، تحریمها را "مرحله جدیدی" از جنگ توصیف کرده است که در آن فشار اقتصادی "موثرترین" ابزار موجود برای ایالات متحده بوده است.
ونس در مصاحبه ای اینترنتی گفت: "آنها سعی خواهند کرد به ما فشار اقتصادی وارد کنند، اما آنچه در چند هفته گذشته صادق بوده این است که آنها فشار بسیار بیشتری نسبت به ما احساس کردهاند..ما این روند را ادامه خواهیم داد زیرا فکر میکنیم این بهترین راه برای دستیابی به هدف نهایی است."
ایران تقریبا از آغاز جمهوری اسلامی در سال 1979 با تحریمهای قابل توجه ایالات متحده روبرو بوده است.
کارزار فشار اقتصادی پس از خروج دولت اول ترامپ از برنامه جامع اقدام مشترک(برجام) - پیمانی در سال 2015 بین قدرتهای جهانی و ایران برای مهار برنامه هستهای این کشور منعقد شد- تشدید شد.
و در درگیری فعلی، دولت ایالات متحده از قبل عملیات خشم اقتصادی را اعلام کرده است، یک کارزار اقتصادی دو جانبه ایالات متحده که ترکیبی از تحریمهای هماهنگ شده توسط وزارت خزانهداری ایالات متحده علیه جریانهای مالی و محاصره دریایی علیه بنادر ایران است.
"عمران بیومی"، متخصص ژئواستراتژی در شورای آتلانتیک در واشنگتن دی سی و مشاور سیاسی سابق وزارت دفاع، به بیبیسی گفت که آخرین اعلامیه احتمالا نتیجه افزایش ناامیدی از این است که گزینههای دیگر نتایج مورد نظر ترامپ را به همراه نداشتهاند.
او گفت: "این واقعا به معنای اذعان به این است که ایالات متحده تقریبا در این جنگ گیر افتاده است. این تلاش دیگری برای اعمال فشار اقتصادی است."
بیومی افزود: "این فقط ابزار دیگری است که ایالات متحده از آن استفاده میکند. ما هیچ استراتژی روشنی از سوی دولت با ابزارهای نظامی یا اقتصادی ندیدهایم. این سوال که ایالات متحده در تلاش برای دستیابی به چه چیزی است، هنوز بیپاسخ مانده است."
"مایکل پارکر"، کارشناس دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانه داری آمریکا و متخصص تحریمهای اقتصادی، گفت که این استراتژی جدید احتمالا نشاندهندهی تلاشی برای "گسترش شعاع انفجار اقتصادی" تحریمها با هدف قرار دادن کشورهای ثالثی است که هنوز با ایران معامله میکنند اما اقتصادشان به دلار آمریکا وابسته است.
او گفت: "تاکنون، ایالات متحده تا حد زیادی از تهدید این تحریمهای ثانویه علیه موسسات مالی خارجی برای تشویق به رعایت سیاستهای تحریم استفاده کرده است."
پارکر افزود: "اما این اهرمی است که تا حدودی ناشناخته مانده است، زیرا هر چیزی را که با دلار آمریکا در ارتباط است و با ایران نیز در ارتباط است، هدف قرار میدهد."
به عنوان مثال، پارکر به موسسات مالی خارجی اشاره کرد که به ایران در فرار از تحریمها کمک میکنند یا پول را به خزانه ایران هدایت میکنند.
نحوه واکنش ایران به این اقدامات هنوز مشخص نیست، اما کارشناسان تحریم میگویند که ایران تاکنون در استفاده از کانالهای نامنظم برای دور زدن تحریمها - مانند کشتیهای "سایهای" که نفت را حمل میکنند یا جبهههای تجاری جدیدی که در فهرست تحریمهای ایالات متحده قرار ندارند - مهارت خود را ثابت کرده است.
"محمد حموده"، مدیر کنترل صادرات و تحریمها در بورس لندن، گفت: "شما مدام شاهد ظهور نامهای جدید هستید، زیرا ایران واقعا به سرعت در حال تطبیق است. هر تحریمی که اعمال شود، آنها راه جدیدی [در اطراف آن] پیدا میکنند."
او افزود که این اقدامات متقابل ایران، اغلب باعث میشود که مسئولان اجرای انطباق، عقب بمانند.
حموده گفت: "تحریمها همه روی کاغذ هستند، اما کار سخت در پشت صحنه است. تیمهایی در سراسر جهان تلاش میکنند تحریمها را اعمال کنند و طرفهای درگیر را شناسایی کنند، به همین دلیل است که ایران باید سعی کند خود را با شرایط وفق دهد."
میزان اثربخشی این تحریمها تا حد زیادی به واکنش کشورهایی که در نهایت هدف قرار میگیرند - که میتواند شامل متحدان ایالات متحده مانند ترکیه و عراق و همچنین چین باشد - بستگی دارد.
پارکر گفت: "برخی از این موارد از دست ایران خارج است. توانایی ایران برای فرار یا اجتناب از تحریمها، تا حد زیادی، به تمایل سایر کشورها و موسسات مالی برای دسترسی به سیستم بانکی رسمی آنها [ایران] بستگی دارد."
پارکر معتقد است که این تحریمها "فقط به اندازه تمایل کشورهای هدف برای رعایت اهداف سیاست خارجی ایالات متحده یا مواجهه با تحریمهای بالقوه دردناک در تجارت با دلار آمریکا قدرتمند بودهاند."
برخی از کارشناسان در مورد وجود چنین تمایلی در حال حاضر تردید دارند.
به عنوان مثال، بیومی گفت: "من واقعا نمیتوانم تصور کنم که چین با این موضوع موافقت کند. این کشورها همگی توانستهاند منافع خود را با دولت ترامپ هدایت کنند."
او افزود: "نکته اساسی این است که این فقط یک ابزار دیگر است. اما سوال کلیتر در مورد استراتژی همچنان پابرجاست. بدون آن، مطمئن نیستم که این موضوع در درازمدت چیزی را تغییر دهد."
این اعلامیه ( اعلام ترامپ مبنی بر آغاز یک جنگ اقتصادی گسترده علیه ایران) اقدامی علیه ایران نیست؛ ادعای صلاحیت قضایی بر سراسر جهان است و مخاطب واقعی آن، هر دولت دارای حاکمیت در جهان است. ایران صرفا بهانه و موردِ آن است. مطالبهای که بر اساس آن هیچ کشوری نباید به بانکها، شرکتها، فرودگاهها یا ثبتهای کشتیرانی خود اجازه دهد با کشور دیگری وارد تجارت قانونی شوند، متوجه همه کشورهای دیگر است. هدف، خودِ حاکمیت است.
یک دولت میتواند اتباع و قلمرو خود را اداره کند. اما نمیتواند به یک شرکت خارجی که در خارج از قلمرو آن دولت و مطابق قوانین دولت متبوع خود فعالیت میکند، دستور دهد تجارت قانونی خود با کشور ثالث را قطع کند. به طریق اولی، نمیتواند تعیین کند که چه چیزی از فرودگاههای یک کشور دیگر عبور کند. تحریمهای ثانویه با اثر فراسرزمینی از این دست، هیچ مبنایی در حقوق بینالملل ندارند. این اقدامات با اصل برابری حاکمیتی دولتها، مندرج در ماده ۲(۱) منشور ملل متحد، و نیز با منع عرفی مداخله که دیوان بینالمللی دادگستری در قضیه نیکاراگوئه آن را تایید کرده است، تعارض دارند. اعمال فشار اقتصادی با هدف وادار کردن دولت دیگر به تغییر تصمیمات حاکمیتی خود، اقدامی غیرقانونی است. این یک اختلاف حقوقی حاشیهای نیست. اتحادیه اروپا، کانادا و مکزیک دقیقاً برای خنثی کردن چنین دستوراتی، قوانین مسدودکننده وضع کردهاند. غیرقانونی بودن این اقدامات در قالب قانونگذاری نیز مورد مقابله قرار گرفته است.
مطالبه کنونی همچنین نظم تجارت آزاد را که خود واشنگتن بنا کرده بود، ویران میکند. دستور دادن به کشورهای ثالث برای متوقف کردن تجارت قانونی، در کنار محاصره دریایی بنادر یک کشور، اقدامی که در «تعریف تجاوز» مجمع عمومی صراحتاً در زمره اعمال تجاوزکارانه شناخته شده است، به منزله مجازات جمعی از طریق ابزارهای مالی است و واجد وصف جنایت علیه بشریت نیز است.
این همان جنگ تعرفهای است که با ابزارهای دیگری ادامه یافته است؛ همان ابزاری که پیشتر علیه دوستان و دشمنان، از کانادا و اتحادیه اروپا گرفته تا گرینلند و پاناما، به کار گرفته شده و اکنون با این خیال خام که تنگه هرمز «قلمرو ایالات متحده» است، مزین شده است. یک باور واحد در تمام این اقدامات جریان دارد: اینکه حاکمیت هر کشور دیگری موقتی است، به اذن دیگران وابسته است و در لحظهای که آن کشور از اجرای یک دستور سر باز زند، قابل سلب است. امروز اهرم فشار ایران است. این منطق هیچ نقطه توقف طبیعی ندارد.
بنابراین، مماشات مرگبارترین پاسخ است.
تا امروز چه دستاوردی داشته است. یک دولت مستقل در میانه مذاکرات مورد حمله قرار گرفت. آتشبسی که به امضا رسیده بود، ظرف چند هفته نقض شد. شهرهای آن کشور در حملاتی هدف قرار گرفتند که شمار فزایندهای از حقوقدانان آنها را جنایت جنگی میدانند، و سپس همان حملات به اهرمی برای اعمال فشار در پای میز مذاکره تبدیل شد. موجودیت تمدنی آن کشور، از جمله اماکن فرهنگی آن، به نابودی تهدید شد. اکنون دامنه این اجبار به همه دیگران نیز گسترش یافته است.
در سال ۱۹۳۸، به قدرتهای اروپایی در ازای پذیرش یک امتیاز دیگر، وعده «صلح برای زمانه ما» داده شد. آن امتیاز تنها اشتهایی را تقویت کرد که قرار بود با آن فروکش کند. هر دولتی که این فرمان را اجرا کند، در حال خریدن معافیت نیست. آن دولت در واقع تأیید میکند که بانکها و فرودگاههای خودش در اختیار واشنگتن است تا برای فعالیت آنها مجوز صادر کند؛ و در عین حال، خود را یک گام دیگر به ابتدای صفِ بعدی نزدیکتر میکند.
