گروه بینالملل-رجانیوز: علی سلمان رئیس اجرایی موسسه تحقیقات سیاستگذاری اقتصاد بازار (PRIME) در اسلامآباد طی یادداشتی درباره چشم انداز تجارت ۱۰ میلیارد دلاری ایران و پاکستان به پیشینه تاریخی دو کشور در امضای پیمان تجارت ترجیحی، کاهش حجم مبادلات تجاری در سال های گذشته و استفاده از سازوکار مشترک تهاتر برای عبور از این چالش و رساندن حجم تجارت مشترک به ۳ میلیارد دلار پرداخت. وی، تحریمها و ژئوپلیتیک منطقه را عوامل پیچیده در بین تعهدات دو همسایه و واقعیت پیش رو توصیف کرد و نوشت: اخیراً، تعهد مشترک مسوولان ایران و پاکستان برای افزایش تجارت دوجانبه به ۱۰ میلیارد دلار توجه قابل توجهی را به خود جلب کرده است. دستیابی به این هدف نیازمند راهحلهای معتبر برای پرداختها، عبور از تحریمها و ارتباطات ترانزیتی است. وی افزود: در سال ۲۰۰۶، دقیقاً ۲۰ سال پیش، ایران و پاکستان یک "توافقنامه تجارت ترجیحی" امضا کردند که بر اساس آن پاکستان در ۳۳۸ خط تعرفه به ایران امتیاز داد و ایران نیز در ۳۰۹ خط تعرفه، تقریباً ۱۸٪ از تعرفههای MFN متقابل را پوشش داد. در آن سال، طبق دادههای بانک مرکزی پاکستان، کل تجارت دوجانبه ۶۳۸ میلیون دلار بود که ۴۵۰ میلیون دلار آن صادرات ایران به پاکستان را نشان میداد. صادرات اولیه از ایران به پاکستان شامل گاز، نفت تصفیه شده، برق و حبوبات خشک بود. صادرات اولیه از پاکستان به ایران نیز شامل برنج، گوشت، میوه، سبزیجات و منسوجات بود. این اقتصاددان پاکستانی نوشت: تجارت دوجانبه بین ایران و پاکستان در سال ۲۰۰۹ به بالای یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار رسید و پس از آن شروع به کاهش کرد. تا سال ۲۰۲۰، این رقم به ۴۳۸ میلیون دلار کاهش یافت؛ متعاقباً، طبق دادههای رسمی ثبتشده تجاری در همان حد باقی مانده است. تحریمهای ایالات متحده و نبود کانالهای پرداخت مناسب، موانع اصلی گسترش تجارت رسمی شدند. وی افزود: ایران و پاکستان از سال ۲۰۲۳ برای غلبه بر چالشهای کانال پرداخت در حال اجرای یک سیستم تجارت تهاتری تحت عنوان «مکانیسم تهاتر بین بازرگانان » بودهاند. اگرچه به دلیل پیچیدگی این معاملات، هیچ داده عمومی در دسترس نیست، اما تجارت فعلی حدود ۳ میلیارد دلار تخمین زده میشود - بیش از دو برابر آخرین سطح ثبتشده تجارت رسمی دوجانبه. سلمان علی گفت: باید به خاطر داشت که تجارت تهاتری تنها میتواند به عنوان یک اقدام موقت برای تجارت رسمی عمل کند. شرط اساسی تهاتر، وابستگی متقابل است: برای مثال، پاکستان باید برنجی با ارزش برابر داشته باشد اگر بخواهد نفت با ارزش یکسان خریداری کند، یا باید سبد کالایی معادل آن را ارائه دهد. این کاملاً متفاوت از وضعیتی است که در آن پاکستان قبل از رسیدن به یک تراز تجاری کلی، مازاد تجاری با برخی کشورها - عمدتاً ایالات متحده و اتحادیه اروپا - و کسری تجاری با برخی دیگر - عمدتاً چین - دارد. به نوعی، تجارت تهاتری متعلق به گذشته است، قبل از اینکه ایده مزیت نسبی غالب شود و مسیر تجارت جهانی را تغییر دهد. وی با اشاره به بحران اقتصادی در منطقه و تاثیرات آن بر تجارت دوجانبه ایران و پاکستان پس از آغاز تجاوزگری آمریکا و اسرائیل به ایران در اسفند سال گذشته، نوشت: اسلامآباد به عنوان یکی از میانجیگران و طرفهای تسهیل گفتوگو برای صلح ظاهر شد. با استفاده از این اهرم، در آوریل امسال، پاکستان مسیرهایی را برای حمل کالا به ایران در ازای ضمانت بانکی قابل نقد شدن از طریق «ترانزیت کالا از طریق قلمرو پاکستان، حکم ۲۰۲۶» اعلام کرد. وی با استناد به سفر اخیر وزیر صنعت، معدن و تجارت ایران به اسلامآباد افزود: هر دو کشور، از طریق مذاکرات سطح بالای وزیران، تعهد خود را برای افزایش تجارت دوجانبه به ۱۰ میلیارد دلار ابراز کردند. این یکی از پیامدهای مثبت جنگ در منطقه است که هر دو کشور را به سمت تعمیق تجارت و ارتباط از طریق مسیرهای رسمی سوق داده است. رئیس اندیشکده اقتصادی پاکستان تاکید کرد که اکنون برای عبور از چالشهای بعدی نیاز فوری به اقدامات سیاسی مشخص، تدوین نقشه راهی برای تبدیل هدف تجارت ۱۰ میلیارد دلاری به نقاط عطف مشخص و مسیری معتبر است. وی خطاب به دولت پاکستان نوشت: یک گام عملیتر برای این کشور درخواست معافیت تحریمی از ایالات متحده برای واردات فرآوردههای نفتی از ایران است. چندین کشور، از جمله چین، ترکیه و هند، ترتیبات مشابهی را به دست آوردهاند که به آنها اجازه داده تا فرآوردههای نفتی را از ایران خریداری کنند. سلمان علی افزود: پاکستان، به عنوان همسایه ایران، میتواند منبع معتبری برای دریافت انرژی مقرون به صرفه شود. برای عملی کردن این امر، باید مسیرهای قاچاق و تجارت غیر رسمی را که هم بازار رسمی و هم درآمد دولت را تضعیف میکنند، نیز ببندد. گام عملی دوم، بررسی مبادله ارز محلی بین ایران و پاکستان است. پیشنهادی در حال حاضر وجود دارد و پاکستان باید از طریق اتحادیه تهاتر آسیا برای عملیاتی کردن آن اقدام کند. دهمین جلسه کمیته مشترک تجاری ایران و پاکستان هفته گذشته با حضور سید محمد اتابک وزیر صمت در اسلامآباد برگزار شد. یادداشت تفاهمنامه گسترش همکاریهای تجاری در جریان این سفر میان جمهوری اسلامی ایران و پاکستان با اعلام تعهد متقابل برای دستیابی به هدف ۱۰ میلیارد دلاری در تجارت فیمابین و پیشرفت برای امضای توافق تجارت آزاد در اسلامآباد امضا شد. پایان پیام/
