گروه فرهنگ و هنر | اربعین است و حالوهوای شهرها رنگ دیگری گرفته است. موکبها برپا شدهاند، جادهها چشمبهراه زائراناند و در کوچهها و خیابانها، پرچمهای سیاه و نوای مرثیه یادآور سفری هستند که مقصدش کربلاست. امروز میلیونها عاشق در بزرگترین گردهمایی مذهبی جهان، نام حسین(ع) را زمزمه خواهند کرد، رویدادی که ریشه در واقعهای دارد که قرنهاست در تار و پود فرهنگ، هنر و زندگی ایرانیان جریان دارد.
روز اربعین، فرصت مناسبی است تا بار دیگر به این میراث فرهنگی و هنری بنگریم، میراثی که هر سال در قالبی تازه، خود را در حافظه جمعی این سرزمین بازآفرینی میکند. عاشورا در طول دههها الهامبخش هنرمندان بسیاری بوده است، از شاعران و نویسندگان تا نقاشان، نمایشنامهنویسان و فیلمسازان.
سینما نیز بارها به این واقعه و مفاهیم برخاسته از آن پرداخته است، گاهی با روایت مستقیم کربلا و شخصیتهایش و گاهی با پرداختن به آیینها، نذرها، تعزیه، سوگواریها و سنتهایی که از دل این حماسه برخاسته و امروز نیز بخشی از زیست فرهنگی مردم به شمار میآید. در سینمای ایران، چه پیش از انقلاب و چه پس از آن، آثار متعددی با الهام از عاشورا و فرهنگ حسینی ساخته شدهاند، فیلمها و مستندهایی که هر کدام از زاویهای متفاوت، بازتابی از این واقعه بزرگ و اثر عمیق آن بر فرهنگ ایرانی ارائه کردهاند. در ادامه، مروری داریم بر شماری از مهمترین این آثار، فیلمهایی که هر یک به شیوه خود، تصویری از ماندگاری کربلا بر پرده سینما ثبت کردهاند.
حماسه بر پرده نقرهای، روایتهای مستقیم از واقعه
شاید بتوان گفت شاهبیت غزل سینمای عاشورایی ایران، فیلم «روز واقعه» (۱۳۷۳) به کارگردانی شهرام اسدی است. این فیلم که بر اساس فیلمنامهای درخشان از بهرام بیضایی ساخته شد، روایتی متفاوت و مبتکرانه از عاشورا ارائه میدهد. داستان، قصه کربلا را نه از نگاه حاضران در معرکه، که از منظر یک جوان نصرانی تازه مسلمان به نام عبدالله (با بازی علیرضا شجاع نوری) روایت میکند که در روز عروسیاش، ندایی درونی او را به سمت کربلا میکشاند.
این سفر بیرونی، در واقع یک سلوک درونی برای کشف حقیقت است. عبدالله وقتی به کربلا میرسد که «واقعه» اتفاق افتاده و او تنها نظارهگر …
