به گزارش هفت صبح، شاید تصور کنید که تا وقتی دندانهای کودک سفید و سالم بهنظر میرسند، خطری او را تهدید نمیکند، اما علم میگوید که خطر، گاهی در لایههای پنهان و غیرقابلدید مینای دندان رخنه میکند. پژوهشی تازه در بخش دندانپزشکی کودکان نشان داده که قرار گرفتن نوزادان در معرض دود دستدوم سیگار، بدون ایجاد کوچکترین تغییر ظاهری، فرایند معدنیشدن مینای دندان را دستخوش دگرگونی میکند؛ اتفاقی که شاید سالها بعد، خود را بهصورت دندانهایی ضعیفتر و شکنندهتر نشان دهد. این مطالعه که به نقل از مدیکال اکسپرس منتشر شده، بخشی از مجموعهای گستردهتر از تحقیقات است که به بررسی تأثیر عوامل نامطلوب دوران ابتدایی زندگی بر رشد و تکامل موجودات میپردازد. استاد راهنمای این پژوهش توضیح میدهد که گروه او طی سالهای گذشته، مجموعهای از مطالعات را برای سنجش تأثیر دود سیگار، الکل و استرس سمی بر رشد، شکلگیری دندانها و حتی رفتار حیوانات انجام دادهاند؛ اما این بار، تمرکز روی همان لحظات حساس اولیه تولد بوده است.
به گفته این استاد، این تحقیق بر پایه نظریه ریشههای تکاملی سلامت و بیماری شکل گرفته؛ نظریهای که میگوید بسیاری از مشکلات سلامتی در بزرگسالی، ریشه در دوران جنینی یا سالهای نخست زندگی دارند. در این چارچوب، مینای دندان بهعنوان یک «ثبتکننده زیستی» عمل میکند؛ چون برخلاف استخوان که تا پایان عمر بازسازی میشود، مینا پس از تشکیل، دیگر هرگز ترمیم نمیشود و تمام اتفاقاتی را که در دوران شکلگیری خود تجربه کرده، برای همیشه در خود حفظ میکند.
تشکیل مینای دندان از دوران بارداری شروع میشود، اما بخش اعظم معدنیشدن دندانهای دائمی در همان سالهای کودکی رخ میدهد. پژوهشگران معتقدند که دوران کودکی، حساسترین پنجره زمانی برای شکلگیری و بلوغ میناست؛ پنجرهای که هرگونه اختلال در آن، میتواند اثراتی ماندگار برجای بگذارد. اما وقتی محققان این فرضیه را روی موشها آزمایش کردند، نتایج چشمگیری بهدست آمد. در حیواناتی که در معرض دود سیگار قرار گرفته بودند، فاصله میان منشورهای مینای دندان - همان ساختارهای میکروسکوپی که ترکیب معدنی را سازماندهی میکنند - بهطور معنیداری افزایش یافته بود. همزمان، میزان فسفر در مینای دندان این حیوانات کاهش پیدا کرده بود؛ درحالیکه فسفر یکی از اجزای اصلی هیدروکسیآپاتیت است، همان مولکولی که سختی و مقاومت مینا را تأمین میکند. به بیان سادهتر، تغییر در ترکیب این ماده یعنی کاهش توانایی دندان برای مقاومت در برابر سایش و شکستگی.
یافته شگفتانگیز دیگر، افزایش میزان کربن در مینای دندان حیوانات در معرض دود بود. این موضوع از آن حیث قابلتوجه است که مینای دندان تقریباً بهطور کامل از مواد معدنی تشکیل شده و عملاً فاقد مواد آلی است؛ پس حضور کربن، خود نشانهای از یک تغییر غیرطبیعی در ساختار است.
با این حال، نکتهای که ذهن پژوهشگران را درگیر کرد، این بود که با وجود همه این تغییرات ساختاری و شیمیایی، آزمایشهای اولیه کاهش سختی مینا را نشان ندادند. فرضیهای که برای توجیه این تناقض مطرح شد، این بود که حیوانات هنوز بسیار جوان بودند و بهتازگی از شیر گرفته شدهاند، بنابراین فرصت استفاده کافی از دندانهای خود را پیدا نکرده بودند تا ضعف ساختاری خود را نشان دهند. به همین دلیل، پژوهشگران مرحله جدید و شدیدتری از مطالعه را آغاز کردهاند؛ جایی که حیوانات روزانه دو بار و هر بار بهمدت یک ساعت در معرض دود سیگار قرار میگیرند تا مشخص شود آیا مواجهه شدیدتر، تغییرات آشکارتری در ساختار مینا ایجاد میکند یا خیر.
دانشمندان همچنین در تلاشاند بفهمند دود سیگار در کدام مرحله دقیق از تشکیل مینا، بیشترین تأثیر تخریبی را دارد. هرچند نتایج این پژوهش را نمیتوان مستقیماً به انسان تعمیم داد، اما همین مطالعه میتواند چراغی باشد برای روشنتر شدن علل برخی نقصهای مرموز در تشکیل مینای دندان کودکان؛ نقصهایی که شاید سالها بعد، لبخند یک کودک را تحت تأثیر قرار دهند، درحالیکه منشأ آنها را باید در همان روزهای اولیه تولد و دودی جست که هیچکس متوجه آن نشده بود.
