گروه سیاسی| شرایط میان ایران و آمریکا همچنان مبهم است و گرچه گفته میشود به احتمال زیاد مذاکرات میان ایران و عمان به امضای یک تفاهمنامه درباره تنگه هرمز منجر خواهد شد اما مسئله این است که آیا این تفاهمنامه برای پایان جنگ میان ایران و آمریکا کافی است؟ آیا آمریکا و البته لابیهای پشت پرده اسرائیل صرفا باز شدن تنگه هرمز را میخواهند؟ و اگر چنین نباشد آیا احتمال وقوع جنگی دیگر هنوز در میان است و در صورت بروز چنین جنگی، گستردگی و ابعاد آن چگونه خواهد بود؟ چنین پرسشهایی باعث شده است که شرایط میان ایران و آمریکا بیش از پیش پر تردید و تحلیل آنچه میگذرد بسیار سخت باشد.
آمریکا در مذاکرات ایران و عمان نقش دارد
میرقاسم مومنی، کارشناس حوزه سیاست خارجی درباره مذاکرات ایران و عمان درخصوص وضعیت تنگه هرمز، به «هفت صبح» گفت: «من فکر نمیکنم ایران و عمان بهتنهایی بتوانند مسئله باز شدن تنگه هرمز را حل کنند زیرا طرفهای ثالثی وجود دارند که خود را ذینفع این موضوع میدانند و دیدگاهها و مطالباتی دارند که میخواهند در روند تصمیمگیریها اعمال شود؛ بازیگرانی مانند آمریکا، کشورهای اروپایی و کشورهای حوزه خلیج فارس در این موضوع نقش دارند.
گویا در تفاهمنامه ایران و عمان آمده است که همه کشتیهای ورودی به خلیج فارس از طریق مسیر شمالی و در آبهای ایران تردد خواهند کرد و همه کشتیهای خروجی از خلیجفارس به سمت دریای عمان از طریق مسیر جنوبی و در آبهای عمان، با هماهنگی ایران، عبور خواهند کرد. به نظرم این سازوکار راهکاری عملی و قابل اجرا نیست. از سوی دیگر درست است که ترامپ میگوید تنگه هرمز باز است اما در عمل تاکنون هیچ تفاهمنامه یا برنامه مدونی که بتواند یک نظام حقوقی مشخص برای تنگه یا سازوکاری مشخص برای تأمین امنیت آن ایجاد کند و کشورها ملزم به تبعیت از آن باشند، تدوین نشده است».
آمریکا صرفا دنبال باز شدن تنگه هرمز نیست
او در پاسخ به این پرسش که آیا هدف واقعی آمریکا صرفا باز شدن تنگه هرمز است یا خیر، مطرح کرد: «آمریکا صرفا به دنبال باز شدن تنگه هرمز نیست. تنگه هرمز برای آمریکا بهانهای است تا خواستههای دیگری را از ایران مطرح کند. تجربه نشان داده است که آمریکا بهتدریج دامنه مطالبات خود را افزایش میدهد. زمانی تنها موضوع هستهای مطرح بود، اما پس از آن مسائل موشکی، نیروهای نیابتی و موضوعات حقوق بشری نیز به مطالبات آمریکا اضافه شد.
من معتقدم مذاکراتی که اکنون میان ایران و عمان در جریان است، با اطلاع و نظارت آمریکا دنبال میشود و واشنگتن در حال رصد این مذاکرات است. طرف عمانی نیز بدون در نظر گرفتن دیدگاه آمریکا تصمیمی اتخاذ نمیکند و اساسا امکان ندارد دولت عمان بدون توجه به نظر آمریکا، بهتنهایی تفاهمنامهای را امضا کند؛ بنابراین مذاکرات کنونی یک طرف مهم به نام آمریکا دارد و دیدگاههای این کشور باید در آن لحاظ شود. اکنون باید مشخص شود این مذاکرات در چه سطحی برگزار میشود و چه موضوعاتی در آن مورد بررسی قرار میگیرد».
آمریکا شبکهای تارعنکبوتی را پیرامون ایران شکل داده
این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی همچنین درباره تفاهمنامه تحولات موجود در منطقه بیان کرد: «اخیرا تفاهمنامهای سهجانبه میان عربستان، پاکستان و ترکیه امضا شد. این موضوع میتواند به این معنا باشد که عربستان تلاش کرده است ترکیه در شمالغرب ایران و پاکستان در جنوبشرق ایران را با خود همراه کند؛
بهگونهای که هرگونه حمله به یکی از این کشورها، از سوی طرفهای دیگر نیز بهعنوان تهدیدی علیه خود تلقی شود. اعلام چنین موضوعی در مقطع کنونی معنادار است. از سوی دیگر، ضربالاجل دولت عراق برای گروه حشدالشعبی که تا ۳۰ سپتامبر تعیین شده نیز دارای اهمیت است. حمله عربستان به یمن نیز از دیگر موضوعاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد. اکنون به نظر میرسد آمریکا شبکهای تارعنکبوتی و مملو از فشارها را پیرامون ایران ایجاد کرده است تا دست ایران را محدود کند و بتواند به خواستههای خود برسد».
نشانهای از کاهش نیروها و تجهیزات آمریکایی نیست
او آرایش نظامی آمریکا در منطقه را نشانهای از تمایل نداشتن این کشور برای خروج از جنگ دانست و توضیح داد: «آمریکا همزمان در حال تقویت ناوها و افزایش تجهیزات نظامی خود است. در شرایط کنونی هیچ نشانهای از کاهش نیرو یا خروج ناوهای آمریکایی از منطقه مشاهده نمیکنیم. به نظر میرسد شرایط به سمت شکلگیری نوعی اجماع منطقهای علیه ایران پیش میرود و این وضعیت برای ایران خطرناک است. بحث اصلی این است که نمیتوان به سخنان و وعدههای آمریکا اعتماد کرد.
آمریکاییها در اوج مذاکرات، دو بار به ایران حمله کردند. اکنون نیز چنین نگرانیای وجود دارد. آمریکا فقط به دلیل مسئله تنگه هرمز در منطقه حضور ندارد و حتی اگر مسئله تنگه نیز حل شود، منطقه را ترک نخواهد کرد. اگر هدف آمریکا فقط حل مسئله تنگه هرمز بود، نیازی نداشت چنین هزینهای انجام دهد، این تعداد نیرو به منطقه اعزام کند و ناوهای خود را مستقر کند. بنابراین روشن است که آمریکا مطالبات گستردهتری فراتر از موضوع تنگه هرمز از ایران دارد. اینکه ایران چگونه میخواهد با این شرایط مواجه شود، به این بستگی دارد که چه تصمیمی اتخاذ کند و از چه ظرفیتهایی بتواند در میز مذاکرات استفاده کند».
تنگه هرمز اسم رمز ائتلافها علیه ایران شده است
او درباره وضعیت ائتلافهای منطقهای علیه ایران تشریح کرد: «کشورهای منطقه، با وجود اختلافاتی که با یکدیگر دارند، در برخی مسائل مواضع مشترکی اتخاذ کردهاند. برای نمونه، قطر با عربستان اختلافات جدی دارد و ترکیه و پاکستان نیز با اسرائیل اختلافات قابل توجهی دارند. با این حال، پاکستان رسما اعلام کرده است که در صورت وقوع جنگ، در کنار عربستان خواهد بود.
این موضع حتی در جریان جنگ ایران و آمریکا نیز مطرح شد. پاکستان اعلام کرده است که با عربستان پیمان همکاری نظامی دارد و اکنون ترکیه نیز بهنوعی به این چارچوب همکاری نزدیک شده است. من فکر نمیکنم در شرایط فعلی، چه پاکستان، چه ترکیه، چه عربستان و حتی عراق، در صورت وقوع جنگ در کنار ایران قرار بگیرند. با توجه به سوابق تاریخی و تحولات اخیر، میتوان این برداشت را داشت که بسیاری از کشورهای عربی همچنان به آمریکا نزدیک هستند».
حمله احتمالی پیش از انتخابات کنگره خواهد بود
مومنی در پایان در پاسخ به پرسشی دیگر مبنی بر اینکه آیا آمریکا دنبال جنگی گسترده علیه ایران است یا خیر و اگر چنین است چه زمانی دست به این حمله میزند، گفت: «به نظر میرسد وقفهای که آمریکا در جنگ ایجاد کرده، فرصتی برای شکلدهی به ائتلافهای منطقهای علیه ایران بوده است. آمریکاییها در این مدت، علاوه بر تجهیز و سازماندهی بیشتر نیروهای نظامی خود، تلاش کردهاند ائتلافهایی را در منطقه علیه ایران شکل دهند.
اکنون تنگه هرمز به اسم رمز این ائتلافها علیه ایران تبدیل شده است.آمریکا این موضوع را به یک مسئله بینالمللی تبدیل کرده و کشورهای منطقه را تحت فشار قرار داده است تا در برابر ایران موضع بگیرند. من تصور میکنم آمریکا اگر دنبال جنگ با ایران باشد، این کار را قبل از انتخابات میاندورهای کنگره خواهد کرد زیرا نگهداری نیروهای آمریکایی در منطقه هزینه گزافی دارد و برای آمریکا منطقی نیست که این نیروها و تجهیزات را تا سه ماه دیگر در منطقه نگه دارد و تازه بخواهد جنگی را علیه ایران راه بیندازد.
آمریکا اگر وارد جنگ با ایران شود هم، جنگی گسترده راه میاندازد و شاید سناریوهایی مانند تسخیر جزایر ایرانی و حتی بوشهر و نطنز را در نظر داشته باشد. این اقدامات را نیز، هم از سوی نیروهای آمریکایی هم با کمکگرفتن از کشورهای منطقهای و هم با استفاده از عواملی که در داخل دارند، پیش خواهند برد که احتمالا مورد آخر را اسرائیل پیش میبرد. به هر حال بهنظر میرسد دونالد ترامپ به حملهای بزرگ فکر میکند، نه یک توافق کوچک».
