از اوایل تا اواسط قرن بیستم، هلیوتراپی یا آفتابدرمانی (استفاده درمانی از نور خورشید) در آسایشگاهها برای درمان نرمی استخوان و سل به کار میرفت اما یک قرن بعد، رابطه ما با خورشید بسیار پیچیدهتر شده است. طی ۵۰ سال گذشته، افزایش میزان ابتلا به سرطان پوست جامعه پزشکی را به بازنگری در این زمینه واداشته و کارزارهای بهداشت عمومی به سمت پرهیز از نور خورشید تغییر جهت داده و استفاده از کرم ضدآفتاب بهشدت ترویج شده است. شواهدی که قرار گرفتن بیشازحد در معرض نور خورشید را با خطر سرطان پوست مرتبط میدانند، همچنان معتبرند.
با این حال در سالهای اخیر مشخص شده است که قرار گرفتن در معرض نور خورشید به میزان «متعادل»، یعنی دورههای کوتاه و محدود آفتاب گرفتن در میانه روز، برای سلامت روان، تامین ویتامین دی و دستگاه ایمنی بدن مفید است. مطالعات همچنین نشان میدهند که این کار خطر ابتلا به برخی سرطانها را کاهش میدهد، سلامتی قلب و عروق را تقویت میکند و موجب بهبود عملکردهای شناختی و خواب میشود.
بنابراین اکنون سوال این است که چگونه میتوانیم از فواید نور خورشید بهرهمند شویم و در عین حال از خطرهای آن در امان بمانیم و واقعا به چه میزان نور خورشید نیاز داریم؟
اگرچه توصیهها بر اساس سن، موقعیت جغرافیایی و نوع پوست متفاوت است، کارشناسان معمولا قرار گرفتن کوتاهمدت اما منظم در معرض نور خورشید را توصیه میکنند. آنها میگویند از نظر تولید ویتامین دی، مواجهه «کوتاه اما مکرر در میانه روز»، یعنی زمانی که میزان پرتوهای فرابنفش نوع بی (UVB) در بالاترین حد خود است، بیشترین تاثیر را دارد.
آنها به افرادی که پوست روشن دارند توصیه میکنند در بیشتر روزهای هفته، چند دقیقه در هر نوبت و در حالی که دستها، بازوها یا پاهایشان بدون پوشش است در معرض نور خورشید قرار بگیرند. اما در مناطقی که میزان پرتو فرابنفش بسیار بالاست این کار باید بهجای میانه روز، اواسط صبح یا اواسط بعدازظهر انجام شود.
اما افرادی که پوست تیرهتری دارند ممکن است به میزان بیشتری از نور خورشید نیاز داشته باشند زیرا مقدار بالاتر ملانین باعث میشود تولید ویتامین دی بر اثر نور خورشید زمان بیشتری ببرد. مطالعهای نشان داد افراد دارای پوست قهوهای تیره در فصل بهار و تابستان بریتانیا برای تولید ویتامین دی کافی باید هنگام ظهر حدود ۲۵ دقیقه در معرض نور خورشید قرار بگیرند. چرا به نور خورشید نیاز داریم؟
قرار گرفتن متعادل در معرض نور خورشید به بدن کمک میکند ویتامین دی تولید کند که برای سلامتی استخوانها و عملکرد عضلات ضروری است. به گزارش ایندیپندنت، برخی مطالعات نشان میدهند که میزان بالای ویتامین دی با کاهش میزان ابتلا به سرطان و مرگومیر ناشی از آن و همچنین کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ ارتباط دارد.
نور خورشید فشار خون را نیز کاهش میدهد. هنگامی که پرتوهای فرابنفش نوع ای (A) یا یوویای (UVA) به پوست برخورد میکنند، موجب آزاد شدن اکسید نیتریک میشوند که رگهای خونی را گشاد میکند. این فرایند خطر حمله قلبی و سکته مغزی را کاهش میدهد.
ربهکا میسون، استاد فیزیولوژی دانشگاه سیدنی استرالیا میگوید برخورداری از میزان کافی ویتامین دی به کاهش التهاب، واکنش به عوامل بیماریزای مهاجم و تنظیم دستگاه ایمنی کمک میکند تا دستگاه ایمنی به سلولهای خود بدن حمله نکند.
همچنین ثابت شده است که نور خورشید خواب را بهبود میبخشد و سلامت شناختی را تقویت میکند. نور صبحگاهی خورشید حاوی طول موجهای نور آبی است که مغز را متوجه فرا رسیدن روز میکند، میزان کورتیزول را افزایش میدهد و ترشح هورمون خوابآور ملاتونین را مهار میکند. در نتیجه، احساس هوشیاری و انرژی بیشتری میکنیم. قرار گرفتن بیشتر در معرض نور طی روز میتواند عملکرد شناختی، سرعت واکنش و حافظه را بهبود بخشد.
قرار گرفتن در معرض نور خورشید سطح سروتونین، یکی از پیامرسانهای شیمیایی مغز را که در ایجاد احساس آرامش و افزایش تمرکز نقش دارد، هم افزایش میدهد. مطالعات نشان دادهاند بیمارانی که برای افسردگی شدید در اتاقهای آفتابگیر درمان میشوند، سریعتر بهبود مییابند. در مقابل، قرار نگرفتن در معرض نور روز به میزان کافی میتواند خطر افسردگی، افت خلقوخو و بیخوابی را افزایش دهد.
