هفت صبح| سازمان استاندارد اعلام کرده فرایند اجرایی استانداردهای ۱۲۲ گانه از پاییز امسال اجرایی خواهد شد، اما به نظر میرسد نمیتوانند در مقابل خودروسازان سیاست خود را پیش ببرند چون خودروساز اگر بخواهند به چنین خواستهای تن بدهند باید تعطیل کنند به همین دلیل با سابقهای که در گذشته از خود به جای گذاشتهاند وارد فضای لابی خواهند شد تا در نهایت با استانداردسازی چند قطعه ظاهری کار را پیش ببرند.
محمدرضا نجفی منش، رئیس انجمن قطعهسازان خودرو، در گفتوگو با خبرنگار هفتصبح در پاسخ به این پرسش که آیا توان فنی برای تولید قطعات مرتبط با استانداردهای ۱۲۲ گانه در کشور وجود دارد، اظهار کرد: «از نظر فنی، احتمالاً این امکان وجود دارد، اما چالش اصلی در حوزه ارز و تأمین مواد اولیه نهفته است. به نظر میرسد اجرای استاندارد ۱۲۲ گانه در مقطع کنونی ممکن نباشد و بهطور قطع چالشهایی را برای مصرفکنندگان خودرو کشور به وجود خواهد آورد.»
وی در پاسخ به این پرسش که آیا استانداردهای جدید منجر به افزایش قیمت خودروها خواهند شد، تأکید کرد: «این استانداردها به قطعات جدید و تجهیزات بهروز نیاز دارند و طبیعتا هزینه تولید خودرو را افزایش خواهند داد که در نهایت مصرفکنندگان نیز تحت تأثیر این افزایش هزینه قرار خواهند گرفت.»
رئیس انجمن قطعهسازان خودرو در ادامه درباره تأثیر این استاندارد بر بازار خودرو اظهار کرد: «وضعیت آینده بازار به عوامل متعددی بستگی دارد؛ از جمله میزان تولید و اینکه کدام یک از محصولات خودرویی به دلیل ضعف پلتفرم از چرخه تولید خارج خواهند شد. خودروسازان در اعلام محصولاتی که میتوانند استانداردهای ۱۲۲ گانه را طی کنند فعلا سکوت کردهاند به همین دلیل در حال حاضر مشخص نیست که کدامیک از محصولاتشان امکان پاس کردن استاندارد ۱۲۲ گانه را دارند که بر مبنای آن وضعیت بازار خودرو را پیشبینی کرد.»
نجفیمنش با تأکید بر لزوم بررسی تأثیر هزینههای سربار بر تولید پس از استانداردسازی، عنوان کرد: «باید ارزیابی در سطح کلان شود که آیا این اقدام در شرایط جنگی کنونی میتواند بهعنوان یک مزیت برای صنعت خودرو عمل کند یا اینکه منجر به کاهش تولید خواهد شد. هرچند در کشور قطعه سازان در صورت سفارش خودروسازان امکان تولید قطعات برای استانداردهای جدید را دارند، اما مشروط به اینکه ارز برای واردات مواد اولیه وجود داشته باشد.»
استاندارد ۱۲۲ گانه بدون سرمایهگذاری ممکن نیست
محمدحسن کاکایی، استاد دانشگاه علم و صنعت، در گفتوگو با خبرنگار هفت صبح با نگاهی موشکافانه به اجرای استاندارد ۱۲۲ گانه در صنعت خودرو ایران، پرده از یک واقعیت تلخ برداشت و گفت: «بازه زمانی ۶ ساله برای اجرای آن در نظر گرفته شده و اجرای بخش جزئی آن از پاییز امسال، آغاز میشود .»
وی با بیان اینکه استانداردسازی از همان گام نخست با چالش بیپایان تأمین ارز برای واردات سنسورها و قطعات مواجه است، افزود: «اما نگرانی اصلی فراتر از این است اجرای ناقص و نوسانی استاندارد ۸۵ در خطوط تولید فعلی، نشان میدهد که استاندارد ۱۲۲ گانه، تنها به افزایش هزینهها و فشار مضاعف بر مصرفکننده دامن خواهد زد. »
کاکایی با یادآوری تجربه استاندارد ۸۵ گانه در دوره گذشته، تصریح کرد: «هماکنون این استاندارد به صورت نوسانی توسط خودروسازان اجرا میشود. برای نمونه استاندارد ورق بدنه خودرو در میان یک میلیون خودروی تولیدی، یکسان نیست و همه محصولات بر اساس یک استاندارد واحد تولید نمیشوند. حالا اگر قرار بر تکرار این رویه برای استاندارد ۱۲۲ گانه باشد، تنها دستاورد آن، افزایش قیمت خودرو و تحمیل هزینههای غیرضروری به مصرفکننده خواهد بود؛ بدون آنکه در مرحله اول، تأثیر مثبت و معناداری بر کیفیت محصولات داشته باشد.»
این استاد دانشگاه با اشاره به چالش بنیادین پلتفرمها، اظهار کرد: «با اجرای استاندارد ۱۲۲ گانه، هیچکدام از پلتفرمهای فعلی خودروسازان جوابگو نخواهد بود. به همین دلیل خودروهای جدیدی باید جایگزین شوند، به همین دلیل اجرای این استاندارد نیازمند سرمایهگذاری روی پلتفرمهای جدید است، اما این پرسش اساسی وجود دارد که آیا خودروسازان با زیان انباشته کنونی، چنین توان سرمایهگذاری را دارند؟
بهطور قطع، پاسخ منفی است.» وی درباره توان قطعه سازان برای عرضه قطعات استاندارد ۱۲۲ گانه تصریح کرد: «در مقطع کنونی قطعهسازان توان تولید محصولات کیفی و متناسب با استانداردهای ۱۲۲ گانه را ندارند مگر اینکه سرمایهگذاری جدیدی انجام دهند اما در آن صورت قطعاتی کیفی و رقابتی تولید خواهند کرد؟ در حال حاضر صرف تولید قطعات متناسب با استانداردهای ۱۲۲ گانه ملاک نیست، بلکه قیمت تمام شده این قطعات مهم هستند که خارج از توان شرکتهای ایرانی است.»
کاکایی با بیان اینکه این مسئله مهمترین چالش پیش روی استانداردسازی محسوب میشود، سناریوی محتمل را اینگونه ترسیم کرد: «خودروسازان برای دور زدن این بحران، مجبور به حذف خودروهای ناتوان از پاس کردن استاندارد از خط تولید شده و در نهایت، حرکت به سمت مونتاژ خودروهای چینی هستند این روند نوعی کارگری کردن برای شرکتهای چینی است و با استناد به سابقه همکاریهای گذشته، باید توجه داشت که تاکنون در طول این همکاریها، انتقال تکنولوژی معناداری صورت نگرفته است.»
وی با نگاهی به تجربه حذف پراید، تصویری نگرانکننده از آینده صنعت خودرو ترسیم کرد: «پس از خروج پراید از خط تولید، هیچ خودروی ارزانقیمتی جایگزین آن نشد و بسیاری از مصرفکنندگان بهناچار به سمت خرید موتورسیکلت رفتند، این موضوع به افزایش تصادفات و آسیبهای بیشتر دامن زده است.»
او با تأکید بر لزوم نگاه به مصرفکننده در تدوین سیاستهای صنعت خودرو، گفت: «اگر قرار است خودرویی از خط تولید خارج شود، باید خودرویی با کیفیت بالاتر و قیمت مناسب جایگزین آن شود. در غیر این صورت، مصرفکنندگان آسیب خواهند دید و حتی ممکن است فعالیت شغلی آنها نیز تحت تأثیر قرار گیرد.»
به گفته کاکایی قدرت خرید مردم بهگونهای نیست که بتوانند پراید خود را فروخته و محصولی با ارزش دو یا سه برابر را جایگزین آن کنند و همچنان با آن خودروی ارزانقیمت به کسب درآمد ادامه دهند.
سختگیرانهترین استانداردهای خودرو در جهان
در حالی که صنعت خودرو ایران در آستانه اجرای استانداردهای ۱۲۲ گانه، گرفتار چالشهای ارزی و ورشکستگی پلتفرمها شده است، نگاهی به تجربه جهانی در پیادهسازی استانداردهای سختگیرانه، تصویری متفاوت پیش روی ما میگشاید. از استانداردهای یورو ۷ در اروپا که مرزهای آلایندگی را به چالش میکشد، تا استانداردهای ۶ گانه ملی چین و قوانین سختگیرانه ایمنی در آمریکا؛ همه کشورها مسیر ناهموار ارتقا را طی کردهاند. اما وجه تمایز آنها با ایران، یک زنجیره ارزش یکپارچه و سرمایهگذاری بهموقع است که نهتنها باعث افزایش قیمت نشد، بلکه صنعت را به سوی رقابتپذیری جهانی سوق داد.
در اروپا، استانداردهای آلایندگی یورو ۷ که از سال ۲۰۲۷ بهطور کامل اجرایی میشود، یکی از سختگیرانهترین قوانین تاریخ صنعت خودرو است. این استاندارد، تولیدکنندگان را ملزم میکند تا آلایندگی ذرات معلق و اکسیدهای نیتروژن را تا ۵۰ درصد کاهش دهند و حتی آلایندگی ناشی از ترمزها و لاستیکها را نیز تحت کنترل درآورند.
پیادهسازی این قانون در اروپا با چالشهای فنی و هزینهای بزرگی روبهرو شد، بهگونهای که برآوردها نشان داد هزینه نصب یک سیستم مدیریت حرارتی پیشرفته برای هر خودرو، حدود ۵۰۰ یورو به قیمت تمامشده اضافه میکند. با این حال، خودروسازان اروپایی با سرمایهگذاری روی معماری پیشرفته سختافزاری و مشارکت با قطعهسازان بزرگ مانند بوش و کانتیننتال، توانستند این هزینه را از طریق نوآوری و صرفهجویی در مقیاس مدیریت کنند.
ایالات متحده آمریکا رویکردی کاملا متفاوت در پیش گرفته است. در این کشور، با استانداردهای ایمنی تصادف، روی توانایی خودرو در برابر ضربات جانبی، واژگونی و ایمنی عابر پیاده متمرکز است. جالب اینجاست که خودروسازان آمریکایی بهجای مقاومت در برابر این قوانین، از آن بهعنوان یک مزیت رقابتی برای فروش بیشتر خودروهای خود در بازارهای بینالمللی استفاده کردند. آنها با استفاده از آزمایشهای تصادف و برچسبهای ایمنی ۵ ستاره، استاندارد را به یک ابزار بازاریابی قدرتمند تبدیل کردند.
بر اساس الگوی جهانی، راه نجات استاندارد ۱۲۲ گانه در ایران، نه در لابیگری خودروسازان و نه در فشار بر مصرفکننده، بلکه در طراحی یک برنامه زمانبندی شده و چندمرحلهای با پیشبینی منابع مالی کافی و اصلاح ریشهای پلتفرمها است. اگر ایران میخواهد بهجای «کارگری» برای شرکتهای چینی، طراحی و تولید مستقل داشته باشد، باید از تجربه کشورهایی که با استانداردهای سخت، صنعت خودرو خود را متحول کردند، درس بگیرد. در غیر این صورت، استاندارد ۱۲۲ گانه صرفا به افزایش قیمت خودرو و فشار بیشتر بر سفره مردم خواهد انجامید.
