سیاستگذاری پولی مدرن در سراسر جهان بر پایه ابزارهای غیرمستقیم استوار است که در این میان، عملیات بازار باز به عنوان کارآمدترین ابزار برای تنظیم نرخ بهره و مدیریت حجم نقدینگی شناخته میشود. بانک مرکزی ایران نیز طی سالهای اخیر با طراحی و اجرای این سازوکار، تلاش کرده است تا چارچوب سیاستگذاری پولی خود را از روشهای سنتی و دستوری به سمت مکانیزمهای بازارمحور تغییر دهد. این ابزار به سیاستگذار اجازه میدهد بدون نیاز به مداخله مستقیم در تصمیمات اعتباری بانکها، از طریق خرید و فروش اوراق بدهی دولتی، حجم پول پرقدرت و ذخایر مازاد شبکه بانکی را مدیریت کرده و از این مسیر بر کلهای پولی اثر بگذارد.
عملیات بازار باز که در ایران در قالب معاملات توافق بازخرید (ریپو) و خرید و فروش قطعی اوراق مالی اسلامی دولت اجرا میشود، نقش کلیدی در کنترل کانالهای اصلی ایجاد تورم دارد. تورم مزمن در اقتصاد ایران همواره ریشه در رشد شتابان نقدینگی و پایه پولی داشته است. بانک مرکزی با مداخله هفتگی در بازار بینبانکی، از یک سو مانع از اضافه برداشتهای بیضابطه بانکها از منابع بانک مرکزی میشود و از سوی دیگر با تثبیت نرخ سود در دالان مشخص، پیامهای سیاستی خود را به بازارهای مالی صادر میکند. ثبات در بازار بینبانکی مانع از نوسانات شدید نرخهای سود سپرده و تسهیلات در شبکه بانکی شده و در نهایت، انتظارات تورمی آحاد اقتصادی را آرام میسازد.
تنظیم دالان نرخ سود و مهار نقدینگی در بازار بینبانکی
هسته اصلی عملیات بازار باز بر مدیریت دالان نرخ سود و ذخایر بانکی استوار است. بانکها در پایان هر روز کاری برای تراز کردن حسابهای خود نزد بانک مرکزی، نیاز به نقدینگی شبانه دارند. در صورتی که شبکه بانکی با کسری نقدینگی مواجه شود، بانک مرکزی با اجرای توافق بازخرید (خرید اوراق دولتی از بانکها با تعهد بازپسدهی در سررسید مشخص)، منابع لازم را تزریق میکند تا نرخ سود به شدت افزایش نیابد. در مقابل، هنگام مازاد منابع در شبکه بانکی، سیاستگذار پولی با فروش قطعی یا موقت اوراق، نقدینگی مازاد را از بازار جمعآوری میکند تا از کاهش شدید نرخ سود بینبانکی جلوگیری نماید.
این …
