حسین جلیلی بال / در سالهای گذشته، ممنوعیت فصلی واردات برنج از ابتدای مرداد تا پایان آبان با هدف حمایت از تولید داخلی اعمال میشد. اما برای سال ۱۴۰۵ این محدودیت لغو شده و امکان ترخیص برنج وارداتی در فصل برداشت فراهم شده است. بر اساس ابلاغیه وزارت جهاد کشاورزی، ممنوعیت ترخیص برنج در این بازه زمانی امسال اجرا نمیشود. این تصمیم از سوی موافقان، اقدامی برای حفظ تعادل بازار و جلوگیری از افزایش قیمت و از سوی منتقدان، تهدیدی برای فروش محصول داخلی و درآمد شالیکاران ارزیابی شده است.واقعیت این است که بازار برنج ایران سالهاست میان دو ضرورت گرفتار شده است؛ ضرورت تأمین غذای ارزانتر برای مصرفکننده و ضرورت حفظ صرفه اقتصادی تولید برای کشاورز. هر سیاستی که یکی از این دو را نادیده بگیرد، در نهایت میتواند هزینهای برای اقتصاد کشور ایجاد کند. اگر واردات بیش از اندازه انجام شود، قیمت برنج داخلی ممکن است تحت فشار قرار گیرد و کشاورز انگیزه خود را برای ادامه تولید از دست بدهد. اگر واردات بیش از حد محدود شود، کاهش عرضه یا افزایش هزینهها میتواند قیمت مصرفکننده را بالا ببرد. بنابراین مسئله اصلی، «واردات یا عدم واردات» نیست؛ مسئله، میزان، زمانبندی و شیوه مدیریت واردات است.
برنج داخلی در فصل برداشت، برنج خارجی در بازار
فصل برداشت برای شالیکاران فقط زمان ورود محصول به بازار نیست؛ مهمترین مقطع برای بازگشت سرمایه یکسال زراعی آنهاست. کشاورز طی ماهها برای آمادهسازی زمین، تأمین بذر، کود، سم، آب، نیروی کار و ماشینآلات هزینه کرده و در نهایت انتظار دارد محصول خود را با قیمتی بفروشد که هزینه تولید و سود منطقی او را پوشش دهد. اگر درست در زمان عرضه محصول داخلی، حجم قابلتوجهی برنج خارجی وارد بازار شود، طبیعی است که نگرانی درباره کاهش قیمت خرید از کشاورز افزایش پیدا کند.این نگرانی زمانی جدیتر میشود که بازار با موجودی بالای برنج وارداتی یا داخلی از سال قبل روبهرو باشد. در خردادماه امسال، یکی از تشکلهای حوزه برنج از وجود حدود ۵۰۰ هزار تن موجودی برنج از فصل زراعی قبل خبر داده و بر همین اساس خواستار اعمال ممنوعیت فصلی واردات شده بود. البته این رقم، برآورد یک تشکل صنفی است و نه یک برآورد مستقل رسمی. همین اختلاف دیدگاه درباره میزان موجودی و نیاز واقعی کشور نشان میدهد که سیاستگذاری …
