رضا قیدر / ایران از موقعیت جغرافیایی ویژهای برخوردار است؛ دسترسی به آبهای آزاد، قرار گرفتن در مسیرهای تجاری شرق و غرب، همسایگی با کشورهای متعدد، دسترسی به منابع انرژی و بازار بزرگ داخلی، مجموعهای از مزیتهایی هستند که میتوانند مناطق ویژه اقتصادی را به سکوی ورود سرمایه خارجی تبدیل کنند. با این حال، بخش قابل توجهی از این ظرفیتها هنوز به سرمایه واقعی، پروژههای پایدار و حضور بلندمدت سرمایهگذاران خارجی تبدیل نشده است.
مناطق ویژه؛ مزیتی که هنوز کامل فعال نشده است
یکی از مهمترین ظرفیتهای مناطق ویژه اقتصادی، امکان تمرکز زیرساخت و خدمات در یک محدوده مشخص است. سرمایهگذار خارجی به جای آنکه از صفر برای ایجاد زیرساخت اقدام کند، میتواند در منطقهای مستقر شود که دسترسی به زمین، انرژی، جاده، بندر، انبار، خدمات گمرکی و امکانات صنعتی در آن پیشبینی شده باشد.برای سرمایهگذار خارجی، زیرساخت تنها به جاده و برق محدود نمیشود. دسترسی پایدار به اینترنت، خدمات بانکی، لجستیک، آزمایشگاه، خدمات حقوقی، بیمه و نیروی انسانی متخصص نیز بخشی از زیرساخت سرمایهگذاری محسوب میشود.از سوی دیگر، سرمایهگذار خارجی معمولاً به دنبال محیطی است که بتواند در آن تصمیمهای خود را برای سالهای آینده پیشبینی کند. پروژه صنعتی ممکن است چندین سال زمان نیاز داشته باشد تا به بازگشت سرمایه برسد. بنابراین حتی اگر زمین ارزان یا معافیت مالیاتی جذاب باشد، بیثباتی مقررات میتواند تمام این مزیتها را تحت تأثیر قرار دهد.به همین دلیل، رقابت میان مناطق ویژه جهان دیگر فقط بر سر معافیت نیست؛ رقابت اصلی بر سر «سهولت کسبوکار» و «امنیت سرمایهگذاری» است.
سرمایه خارجی؛ فقط پول نیست
یکی از اشتباهات رایج در نگاه به سرمایه خارجی، محدود کردن آن به ورود ارز است. سرمایهگذار خارجی علاوه بر منابع مالی، فناوری، دانش مدیریتی، شبکه فروش، استانداردهای تولید و ارتباط با بازارهای بینالمللی را نیز وارد اقتصاد میزبان میکند.از این منظر، مناطق ویژه اقتصادی میتوانند نقش مهمی در انتقال فناوری داشته باشند. اگر یک شرکت خارجی در یک منطقه ویژه تولید خود را آغاز کند، احتمال شکلگیری زنجیرهای از تأمینکنندگان داخلی نیز افزایش مییابد. شرکتهای داخلی میتوانند بخشی از قطعات، خدمات فنی، بستهبندی، حملونقل و خدمات تخصصی …
