در این نشست، وضعیت ذخایر کالاهای اساسی، میزان آسیبپذیری مسیرها و کریدورهای ترانزیتی، ظرفیتهای ذخیرهسازی و زیرساختهای حملونقل و توزیع، موانع پیشروی تولید و عوامل مؤثر بر کاهش انگیزه سرمایهگذاری در فعالیتهای مولد مورد بحث و بررسی قرار گرفت. حاضران همچنین راهکارهایی از جمله: تنوعبخشی به مبادی واردات و تأمینکنندگان کالاهای اساسی، توسعه و تقویت کریدورهای حملونقل، بهرهگیری از سامانههای هوشمند در مدیریت زنجیره تأمین و توزیع و ایجاد سازوکارهای اطمینانبخش برای هدایت سرمایههای خرد به بخشهای تولیدی را مطرح کردند.
افزایش تابآوری زنجیره تأمین و هدایت سرمایه راکد و سرگردان به بخش تولید
در ابتدا عابد مشایخ، دبیر کمیسیون توسعه بازرگانی بنیاد امید ایرانیان، ضمن تشریح دستور جلسه، حفظ و ارتقاء تابآوری زنجیره تأمین کالاهای اساسی و بازگرداندن سرمایههای سرگردان به بازار کار را دو محور اصلی نشست عنوان کرد و افزود، از سال ۱۴۰۳ با تدوین طرح امنیت اقتصادی، تمرکز بر ابعاد اقتصاد غیر قابل پیش بینی و تسهیل واردات کالاهای اساسی از طریق ایجاد کریدورهای جدید و انعقاد قراردادهای روزآمد جدید در دستور کار قرار گرفت. وی استفاده از موافقتنامههای تجارت ترجیحی و تجارت آزاد، توسعه مبادلات اقتصادی با کشورهای همسایه و بهرهگیری از ظرفیت اقتصادی اوراسیا را از راهکارهای مهم تسهیلگر واردات کالاهای اساسی در شرایط تحریمی دانست.
وی همچنین با اشاره به وضعیت کریدورهای شمالی-جنوبی، غربی و ترکیه، بر ضرورت افزایش تابآوری و تأمین امنیت کریدورها و شبکههای ترانزیتی تأکید کرد. وی قرارگرفتن شاخص PMI در سطح کمتر از ۵۰ طی ۱۴ ماه گذشته و پایین بودن نرخ بازگشت سرمایه (ROI) شرکتها را نشانه رکود بازار، کاهش سرمایه فعال در بازار و افزایش نرخ تورم دانست. عابد مشایخ افزود: نااطمینانی در بازار داخلی و فضای ملتهب جنگی، بخشی از سرمایهها را به سمت طلا و مسکن سوق داده و به تولید داخلی آسیب وارد کرده است. به گفته وی، بررسی راههای هدایت نقدینگی و سرمایه به سمت تولید و بازار کار و ارائه روشهایی برای پویاسازی بازار داخلی، از جدیترین اولویتها برای عبور از بحرانهای اقتصادی کنونی هستند.
بازنگری در اولویتهای اقتصادی و تقویت جایگاه مدیریت سازمانی و پژوهشهای مرتبط
محمدصادق مشایخ، رئیس کمیسیون توسعه بازرگانی بنیاد امید ایرانیان، با تبیین آسیبشناسیهای اقتصادی کنونی کشور، نادرستی در تعیین اولویتها و تخصیص نامناسب منابع را از موانع اصلی پیشرفت اقتصادی کشور برشمرد. به اعتقاد او، پیش از طرح اهدافی مانند جهش صادراتی، باید کاستیهای بنیادی اقتصاد، صنعت و تولید برطرف و زیرساختهای لازم برای تحقق چنین برنامههایی فراهم شود؛ زیرا دستیابی به توسعه اقتصادی بدون اصلاح بسترهای تولید و جلوگیری از هدررفت منابع امکانپذیر نیست.
او همچنین با انتقاد از صرف منابع در امور غیرضروری و اولویتبندی نامناسب در واردات، خواستار هدایت امکانات کشور به سمت تأمین نیازهای اساسی مردم، بهویژه در حوزههای آموزش، بهداشت، حملونقل و زیرساخت شد. مشایخ ایجاد و گسترش مراکز تحقیقاتی را نیز از پایههای اصلی پیشرفت کشور دانست و بر حمایت از پژوهشگران، تقویت مراکز علمی و بهرهگیری از دستاوردهای تحقیقاتی تأکید کرد. به گفته او، اصلاح نظام مدیریت و تخصیص هدفمند منابع میتواند زمینه حرکت کشور به سوی تولید، توسعه و پاسخگویی مؤثرتر به نیازهای جامعه را فراهم کند.
تنوعبخشی به منابع و افزایش تعداد تأمینکنندگان
محمدطاهر آهنگری، تنوعبخشی به منابع تأمین کالاهای اساسی را یکی از راهکارهای افزایش تابآوری زنجیره تأمین دانست و گفت، منابع تأمین کشور به شمار محدودی از کشورهایی وابسته است که روابط تجاری با آنها از گذشته برقرار بوده است. او همچنین با اشاره به نحوه تخصیص ارز، تمرکز منابع ارزی در اختیار برخی افراد و مجموعهها را مورد انتقاد قرار داد و بر ضرورت توسعه واردات کالای اساسی تأکید کرد. به گفته آهنگری، ممکن است یک واردکننده توانایی واردات چندین محموله یا کشتی نهاده را نداشته باشد، اما بتواند یک محموله مطلوب از کالای اساسی وارد کند؛ ازاینرو، افزایش تعداد تأمینکنندگان میتواند ضمن کاهش انحصار، زمینه شکلگیری رقابت در حوزه واردات کالاهای اساسی را فراهم کند.
افزایش ظرفیت ذخیرهسازی با رویکرد پدافند غیرعامل
آهنگری در ادامه، با اشاره به محدودبودن ظرفیت سیلوهای استاندارد کشور، بر ضرورت توجه جدیتر به زیرساختهای ذخیرهسازی در شرایط بحرانی و جنگی تأکید کرد. به اعتقاد او، ذخایر کالاهای اساسی باید با رعایت الزامات پدافند غیرعامل بهصورت پراکنده نگهداری شوند؛ زیرا تمرکز بخش قابلتوجهی از ذخایر در یک محل، خطر خارجشدن آنها از چرخه تأمین در صورت وقوع حمله را افزایش میدهد.
تقویت تولید داخلی و اصلاح زنجیره توزیع
در بخش دیگری از سخنان آهنگری، به تقویت تولید داخلی بهعنوان یکی دیگر از راهکارهای افزایش تابآوری اقتصادی مطرح شد. او تأکید کرد تحقق این هدف به سازوکارهای اجرایی مشخص نیاز دارد و پیشنهاد داد مشوقها و تخفیفهای مالیاتی برای فعالیتهای تولیدی افزایش یابد و در مقابل، فعالیتهای واسطهای مشمول مالیات بیشتری شوند.
آهنگری با اشاره به وضعیت بخش کشاورزی، فاصله چشمگیر میان قیمت فروش محصول در محل تولید و قیمت عرضه آن در بازار مصرف را نشانه اختلال در زنجیره توزیع دانست. به گفته او، کشاورزان با وجود تحمل افزایش هزینه نهادههایی مانند کود و سم، از حاشیه سود محدودی برخوردارند و برای تأمین هزینههای تولید و ادامه فعالیت در فصل بعد، ناگزیر به دریافت وام و تسهیلات میشوند. او همچنین به مشکلات تولیدکنندگان در حوزه مالیات و بیمه پرداخت و اظهار کرد برخی شرکتها، با وجود نداشتن فعالیت مؤثر، همچنان با بدهی مالیاتی و مشکلات اداری مواجهاند.
هدایت سرمایههای خرد به فعالیتهای مولد
آهنگری در ادامه، با اشاره به گرایش مردم به بازارهایی مانند طلا، ارز و مسکن، بخشی از این رفتار را ناشی از تلاش برای حفظ ارزش داراییها دانست. او افزود برخی افراد نیز به دلیل نداشتن دانش و تجربه کافی در این بازارها، متحمل زیان میشوند.
وی پیشنهاد کرد صندوقهایی با سود تضمینشده و ضمانتهای معتبر ایجاد شوند تا سرمایههای خرد مردم، بهجای ورود مستقیم به بازارهای مختلف، از طریق این صندوقها به سمت فعالیتهای مولد هدایت شوند و افزود، تجربه صندوقهای دارای سود تضمینشده در بازار سرمایه نشان داده است که چنین سازوکاری میتواند در جذب منابع خرد مؤثر باشد. وی پیشنهاد داد سرمایهگذاری در تمام حلقههای زنجیره تولید و فرآوری تا حملونقل و توزیع محصول، در قالب یک مجموعه یکپارچه تعریف شود. به اعتقاد وی، در چنین ساختاری، زیان احتمالی در یک بخش میتواند با سود بخشهای دیگر جبران شود و مجموع زنجیره از ظرفیت سودآوری مطلوب و بازدهی تضمینشده بهینه برخوردار گردد.
هوشمندسازی پایش موجودی و بهینهسازی شبکه توزیع
در ادامه بررسی راهکارهای ارتقاء تابآوری زنجیره تأمین، موضوع استفاده از فناوریهای هوشمند در مدیریت موجودی و توزیع کالا مورد توجه قرار گرفت. آهنگری بر ضرورت بهرهگیری از سامانههای هوشمند و برخط برای پایش انبارها، شبکه توزیع و میزان موجودی کالا تأکید کرد و گفت زیرساختهای مورد نیاز این سامانهها در داخل کشور فراهم است.
حسن طاری، معاون استراتژیک رشد شرکت دیجیکالا، با تأکید بر اهمیت مدیریت توزیع کالا اظهار کرد: در افزایش تابآوری زنجیره تأمین، نقش توزیع کمتر از ذخیرهسازی نیست. او بهینهسازی فرایند انتقال کالا از نقطه تأمین تا مصرفکننده، توسعه شبکههای توزیع و توجه به ظرفیت کسبوکارهای خرد و متوسط را ضروری دانست. به گفته طاری، هوش مصنوعی نیز میتواند در مدیریت تنوع کالا، قیمتگذاری، انبارش و ارسال کالا نقش جدی و پرباری بازی کند.
ضرورت فراهمسازی امکان خروج سرمایهگذار
طاری، در ادامه نشست نبود نمونههای موفق خروج سرمایهگذار از فعالیتهای شتابدهنده خرد را یکی از چالشهای اکوسیستم استارتاپی کشور دانست. او تأکید کرد که سرمایهگذار باید بتواند پس از دورهای فعالیت استارتآپی، از سرمایهگذاری خارج شود و به منابع خود دسترسی پیدا کند. به گفته طاری، دشواری ورود کسبوکارهای استارتاپی به بورس و شکلنگرفتن نمونههای موفق خروج، انگیزه سرمایهگذاران برای ورود به این حوزه را کاهش داده است. او ایجاد نمونههای موفق در این زمینه را عاملی مؤثر در تداوم سرمایهگذاری و ورود منابع جدید به کسبوکارهای نوپا دانست.
فرهنگسازی و اعتمادآفرینی برای هدایت سرمایه های راکد به سوی تولید
غلامرضا طالقانی در ادامه نشست، فرهنگسازی و اصلاح رویههای اقتصادی را از الزامات تقویت تابآوری اقتصادی دانست و بر ضرورت پرهیز از اسراف و اتلاف منابع تأکید کرد. به اعتقاد او، هدایت سرمایههای مردم از بازارهای غیرمولد به بخشهای صنعت و کشاورزی، در گرو جلب اعتماد سرمایهگذاران، تضمین حفظ اصل سرمایه و فراهمکردن امکان بهرهمندی آنان از سود مطلوب فعالیتهای تولیدی است.
فعالسازی تعاونیهای استانی و جذب سرمایههای خرد
رمضانعلی صادقزاده در ادامه نشست، شرکتهای تعاونی استانی و تعاونیهای سهام عدالت را از ظرفیتهای موجود برای هدایت سرمایههای خرد به فعالیتهای مولد دانست. به گفته او، ساختار این شرکتها در هر ۳۱ استان وجود دارد، اما در شرایط فعلی از ظرفیت آنها بهطور مؤثر استفاده نمیشود. صادقزاده همچنین پیشنهاد کرد پروژههای دارای توجیه فنی و اقتصادی در هر استان از طریق پذیرهنویسیهای خرد تأمین مالی شوند. او در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرد که در کنار سازوکارهای تشویقی حمایت از تولید، باید از ابزارهای بازدارنده برای مهار فعالیتهای سوداگرانه نیز استفاده شود. به اعتقاد وی، درآمدهای حاصل از خریدوفروش طلا، ارز، ارزهای دیجیتال و معاملات سوداگرانه در حوزه زمین و مسکن باید مشمول مالیات شوند؛ زیرا معافیت این فعالیتها از مالیات، به گسترش آنها دامن میزند. وی همچنین بر ضرورت هدایت سرمایهها از بازارهایی مانند خودرو، طلا، ارز، زمین و مسکن به سمت بازار سرمایه و صنایع، شرکتهای تعاونی استانی، تعاونیهای سهام عدالت و سازوکارهای پذیرهنویسی خرد تأکید کرد.
اصلاح فرایندهای مدیریت اقتصادی مرزی و توسعه کریدورهای ریلی
مهرداد تقی زاده در ادامه نشست، بخش عمده مشکلات مرزهای تجاری را ناشی از موانع داخلی دانست و بازرسیهای تکراری، فرسودگی تجهیزات کنترلی، تعدد دستگاههای مسئول و ثبت چندباره اطلاعات را از مهمترین این مشکلات برشمرد. او پیشنهاد کرد همزمان با استقرار سامانهای یکپارچه و هوشمند، بخشی از عملیات اجرایی مرزها در قالب قراردادهای مشخص و با پیشبینی جرایم بازدارنده به بخش خصوصی واگذار شود.
تقویت تابآوری با اتکا به سرمایه انسانی و دولت الکترونیک
در ادامه سید جلال ساداتیان، با تأکید بر نقش نیروی انسانی و مشارکت مردم در تحقق توسعه و تابآوری اقتصادی، خواستار بهینهسازی مصرف منابع، بهویژه در حوزه حملونقل و سوخت شد. وی همچنین توسعه دولت الکترونیک و کاهش مراجعات و فرایندهای اداری را ضروری دانست و بر افزایش ظرفیت واردات کالاهای اساسی بدون انتقال ارز تأکید کرد.
بهرهبرداری بهینه از منابع و ظرفیتهای موجود
محمد هاشمی اصفهانی در ادامه نشست، با اشاره به اتلاف نزدیک به ۳۰ درصد منابع در بخشهای مختلف اقتصادی، بر ضرورت کاهش پرت منابع، بازیابی پسماندها و بازگرداندن ظرفیتهای بلااستفاده به چرخه اقتصاد تأکید کرد. وی مدیریت آبهای ناشی از بارشها و سیلابها را نیز بهعنوان نمونهای از بهرهبرداری بهینه از منابع مطرح کرد و خواستار اتخاذ تصمیمات فوری برای حفظ و استفاده مؤثر از ظرفیتهای کلان منابع کشور در توسعه صنایع و زیرساختها شد.
اصلاح بستر اقتصاد سیاسی و گسترش همکاریهای بینالمللی
در ادامه فیضالله عربسرخی، مسئله اصلی اقتصاد کشور را در حوزه اقتصاد سیاسی دانست و تأکید کرد که توسعه اقتصادی بدون همکاری مؤثر با سایر کشورها امکانپذیر نیست. وی با اشاره به آثار تحریمها، محدودیتهای نقلوانتقال پول و ضعف مقابله با فساد، بر ضرورت اصلاح سیاستهای بینالمللی و فراهمکردن بستر نهادی مناسب برای اجرای سیاستهای اقتصادی تأکید کرد.
تقویت مراکز تحقیق و توسعه و حمایت از دستاوردهای پژوهشی
ایرج حسابی در ادامه نشست، با اشاره به سابقه فعالیت مراکز تحقیق و توسعه داخلی، از نبود حمایت مؤثر از طرحها و دستاوردهای پژوهشی انتقاد کرد. وی گفت برخی پروژههای تحقیقاتی، با وجود دستیابی به نتایج قابل ارائه، در داخل کشور با سازوکار مناسبی برای بررسی، پشتیبانی و بهرهبرداری مواجه نیستند و در نتیجه، پژوهشگران ناگزیر میشوند دستاوردهای خود را به مراکز علمی و صنعتی خارج از کشور عرضه کنند. وی بر ضرورت ایجاد نهادی برای ارزیابی و حمایت از نتایج پژوهشهای داخلی تأکید کرد.
این نشست با حضور فرشید گلزاده کرمانی، مدیرعامل بنیاد امید ایرانیان؛ محمدصادق مشایخ، رئیس کمیسیون توسعه بازرگانی بنیاد امید ایرانیان؛ سید محمد هاشمی اصفهانی، مشاور عالی وزیر نفت در دولت اصلاحات؛ رمضانعلی صادقزاده، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت در دولت تدبیر و امید؛ سید جلال ساداتیان، سفیر اسبق ایران در انگلستان؛ فیضالله عربسرخی، معاون وزیر بازرگانی در دولت اصلاحات؛ غلامرضا طالقانی، استاد مدیریت دانشگاه تهران؛ ایرج حسابی، رئیس بنیاد پروفسور حسابی؛ مهرداد تقیزاده، معاون وزیر راه در دولت تدبیر و امید؛ عابد مشایخ، دبیر کمیسیون توسعه بازرگانی بنیاد امید ایرانیان؛ محمدطاهر آهنگری، مدیر ارشد صنعت پتروشیمی؛ حسن طاری، معاون دیجیکالا؛ لیلا اصلانی، متخصص صنعت گردشگری؛ علیرضا نظریراد، دستیار رئیس کمیسیون؛ محمدحسین مرادیزاده، حقوقدان؛ و مژگان قنبری، مدیر ارشد شهرداری تهران، برگزار شد.
