نبود یک چارچوب جامع و مورد توافق برای آمایش معدنی، در کنار تعدد دستگاههای تصمیمگیر و تفاوت رویکرد آنها، همچنان یکی از چالشهای این بخش به شمار میرود. از سوی دیگر، جانمایی برخی صنایع معدنی در مناطق کمآب نشان داده است که تصمیمهای امروز میتواند هزینههای سنگینی را در سالهای آینده به کشور تحمیل کند.
آیدین زینالزاده، کارشناس حوزه معدن، در گفتوگو با صمت، از ضرورت نگاه یکپارچه به آمایش سرزمین میگوید؛ نگاهی که در آن ارزش و اهمیت ذخیره معدنی، ظرفیتهای زیستمحیطی و سرزمینی و شاخصهای انسانی و اجتماعی، همزمان در تصمیمگیری درباره آینده معدنکاری مورد توجه قرار گیرد.
آیا ممکن است یک محدوده از نظر ذخیره معدنی بسیار غنی باشد، اما از منظر آمایش سرزمین اساساً برای معدنکاری مناسب نباشد؟ در چنین شرایطی کدام باید اولویت داشته باشد؟
بله، این امکان وجود دارد و در ایران نیز مواردی داشتهایم که یک محدوده از نظر ذخایر معدنی بسیار غنی بوده، اما به دلیل شاخصهای دیگری مانند مسائل زیستمحیطی، ظرفیت اکولوژیک یا شرایط اجتماعی، با فعالیت معدنی در آن مخالفت شده است. هر فعالیت معدنی و صنعتی بهطور طبیعی میتواند آثاری بر محیطزیست، زیرساختها و شرایط اجتماعی منطقه داشته باشد و باید این آثار پیش از آغاز فعالیت مورد بررسی قرار گیرد.
گاهی یک ذخیره معدنی در نزدیکی یک نقطه جمعیتی قرار دارد و ممکن است فعالیت معدنی، زیرساختها، فعالیتهای اقتصادی اصلی منطقه یا حتی شرایط زندگی و سکونت مردم را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین صرف غنی بودن یک ذخیره نمیتواند بهتنهایی مجوزی برای معدنکاری باشد.
با این حال، در برخی موارد نیز مخالفت با معدنکاری ممکن است بر اساس شاخصهایی باشد که لزوماً مانع قطعی فعالیت معدنی نیستند. برای نمونه، ممکن است یک ذخیره در محدودهای با عنوان شکار ممنوع قرار گرفته باشد و صرفاً به همین دلیل با فعالیت معدنی مخالفت شود؛ در حالی که باید مجموعه شرایط منطقه و آثار واقعی معدنکاری بهصورت دقیق بررسی شود.
در برخی مناطق حتی تجربه نشان داده است که حضور معدن میتواند به حفظ امنیت زیستگاه و کاهش ورود شکارچیان غیرمجاز کمک کند. برخی معدنکاران نیز با ایجاد آبشخور یا تأمین علوفه، به حفظ حیات وحش منطقه کمک کردهاند. بنابراین نمیتوان درباره همه مناطق با یک نسخه واحد تصمیم گرفت. …
