سال ۲۰۲۲، وقتی جنگ اوکراین بازار انرژی اروپا را به هم ریخت، یک عبارت بارها در فضای سیاسی ایران تکرار شد: «زمستان سخت اروپا».
تصور ساده بود؛ روسیه گاز را محدود میکند، سرمای زمستان میرسد، مصرف بالا میرود، ذخایر کاهش مییابد و اروپا برای تأمین انرژی تحت فشار بیشتری قرار میگیرد. اما در این محاسبه، یک بازیگر مهم کمتر دیده میشد؛ بازیگری که نه پشت میز مذاکره مینشیند و نه تحریم میشود: اقلیم.
زمستان ۲۰۲۲–۲۰۲۳ اروپا آنطور که انتظار میرفت، سخت نشد. هوا ملایم بود، نیاز به گرمایش کاهش یافت و همین چند درجه اختلاف دما، بخشی از فشار بازار گاز را خنثی کرد. طبیعت نشان داد که گاهی میتواند محاسبات سیاسی را هم تغییر دهد. حالا دوباره ممکن است همان بازیگر وارد میدان شود؛ اینبار از هزاران کیلومتر دورتر، از آبهای گرم اقیانوس آرام.
النینوی ۲۰۲۶–۲۰۲۷ شکل گرفته و در حال تقویت است و مرکز پیشبینی اقلیم آمریکا، احتمال رسیدن آن به رده «بسیار قوی» در پاییز و زمستان پیشرو را بیش از ۹۰ درصد اعلام کرده است. چند درجه گرمتر شدن آبهای استوایی اقیانوس آرام، در ظاهر اتفاقی دور است؛ اما همین تغییر میتواند گردش جو را در مقیاس نیمکرهای جابهجا کند؛ از بارش غرب ایران تا مصرف گاز در آمریکا.
برای ایران، نخستین مسئله بارش است. رابطه النینو با بارش ایران نه ساده است و نه قطعی. هر النینویی الزاماً ایران را پربارش نمیکند، اما در بسیاری از سالهای النینویی، بهویژه در پاییز، احتمال شکلگیری شرایط مرطوبتر افزایش مییابد. النینو پاییز پرباران را تضمین نمیکند، اما کفه احتمال را بهسمت بارش بیشتر سنگینتر میکند. این موضوع برای غرب و شمالغرب اهمیت ویژهای دارد؛ جایی که کشاورزی دیم به آغاز بارش پاییزی وابسته است.
برای کشاورز، فقط مجموع بارش مهم نیست؛ نخستین بارش مؤثر، تداوم آن و رطوبت خاک هم تعیینکننده است. بنابراین، تقویم کشت نباید فقط بر یک تاریخ ثابت استوار باشد. پیشبینی فصلی، بارش واقعی، پیشبینی کوتاهمدت و رطوبت خاک باید در کنار هم دیده شوند. …
