در یک ماه گذشته، قیمت سیمان در بسیاری از برندها و تیپهای پرمصرف با نوسانات محدودی همراه بوده است. گزارشهای بازار در ابتدای تیرماه نشان میداد سیمان پاکتی تهران تیپ ۲ در محدوده ۲۵۳ هزار تومان قرار داشته و برخی دیگر از برندهای پرمصرف نیز در محدوده ۲۸۰ تا ۳۰۰ هزار تومان معامله میشدند.
در هفتههای بعد نیز تغییرات قیمت در بسیاری از اقلام محدود بود و بازار بیشتر از آنکه شاهد افزایشهای پیدرپی باشد، شرایطی نسبتاً باثبات را تجربه کرد. در گزارشهای ابتدای مردادماه نیز همین وضعیت ادامه داشت و برخی منابع از ثبات قیمت سیمان عمده در بازار خبر دادند.
این ثبات قیمتی در نگاه نخست میتواند نشانه تعادل بازار باشد، اما بررسی عوامل اثرگذار بر بازار نشان میدهد شرایط به این سادگی نیست. در واقع، بازار سیمان در ماه گذشته همزمان با دو اتفاق متفاوت روبهرو بوده است: فشار شدید بر تولید از یک سو و ضعف نسبی تقاضا از سوی دیگر.
همین تقابل باعث شده کاهش ظرفیت تولید تاکنون به افزایش شدید قیمتها منجر نشود. برق؛ پاشنه آشیل صنعت سیمان
مهمترین متغیر بازار سیمان در هفتههای اخیر، محدودیت تأمین برق بوده است. صنعت سیمان یکی از صنایع انرژیبر کشور است و هرگونه محدودیت در برق میتواند مستقیماً ظرفیت تولید کارخانهها را کاهش دهد.
بر اساس اظهارات فعالان صنعت، میزان برق تحویلی به کارخانههای سیمان در مقاطعی به حدود ۴۰۰ مگاوات رسیده، در حالی که نیاز صنعت حدود ۱۶۰۰ مگاوات برآورد شده است. به بیان دیگر، فاصله میان برق مورد نیاز و برق دریافتی صنعت بسیار قابل توجه بوده است.
پیش از این نیز فعالان صنعت نسبت به محدودیتهای شدید برق در ماههای گرم سال هشدار داده بودند. کاهش برق کارخانهها به معنی کاهش ساعات فعالیت خطوط تولید و در نتیجه کاهش عرضه کل بازار است.
مسئله مهم اینجاست که صنعت سیمان نمیتواند بهسادگی با کاهش برق، تولید خود را بدون هزینه متوقف و دوباره راهاندازی کند. فرآیند تولید سیمان به فعالیت مداوم تجهیزات و کورهها وابسته است و خاموشیهای مکرر میتواند علاوه بر کاهش تولید، هزینههای عملیاتی و نگهداری را نیز افزایش دهد.
از همین رو، بحران برق را باید یکی از مهمترین ریسکهای بازار سیمان در هفتههای آینده دانست.
چرا با وجود کاهش تولید، قیمتها جهش نکردند؟
پاسخ را باید در سمت تقاضا جستوجو کرد.
بازار ساختوساز طی سالهای اخیر با مشکلات متعددی مواجه بوده و رشد هزینههای ساخت، کاهش قدرت خرید و رکود نسبی معاملات مسکن، تقاضای مصالح ساختمانی را تحت فشار قرار داده است.
سیمان نیز از این وضعیت مستثنی نیست. به همین دلیل، کاهش تولید در شرایط فعلی الزاماً به کمبود شدید در بازار منجر نمیشود. تا زمانی که میزان تقاضا پایین باشد، حتی کاهش عرضه نیز میتواند بدون ایجاد جهش قیمتی جذب بازار شود.
این موضوع یکی از دلایل اصلی ثبات قیمت سیمان در یک ماه اخیر است.
در واقع، آنچه اکنون در بازار مشاهده میشود بیشتر یک تعادل شکننده است تا تعادل پایدار. اگر تقاضا در همین سطح باقی بماند، کاهش تولید ناشی از محدودیت برق احتمالاً فقط به کاهش حجم معاملات یا تغییر موجودی انبارها منجر خواهد شد. اما اگر تقاضا افزایش یابد، همین کاهش تولید میتواند به سرعت خود را در قیمتها نشان دهد.
بورس کالا؛ دماسنج معاملات عمده
در این میان، بورس کالا همچنان یکی از مهمترین بسترهای کشف قیمت سیمان به شمار میرود. معاملات سیمان در بورس کالا تصویر روشنتری از حجم عرضه، میزان تقاضا و قیمتهای عمده ارائه میدهد.
در یکی از گزارشهای اخیر، حجم معاملات سیمان در بورس کالا حدود ۶۵۰ هزار تن و ارزش معاملات حدود ۱۴۷۴.۶ میلیارد ریال اعلام شده است.
تداوم معاملات در بورس کالا نشان میدهد بازار سیمان، با وجود محدودیتهای تولید و انرژی، همچنان از جریان عرضه و تقاضای قابل توجهی برخوردار است.
البته باید توجه داشت که قیمت سیمان در بازار مصرفکننده نهایی الزاماً برابر با قیمت کشفشده در بورس کالا نیست. هزینه حمل، بستهبندی، توزیع، شرایط منطقهای و برند تولیدکننده میتواند باعث تفاوت قیمت نهایی شود.
به همین دلیل، برای تحلیل دقیق بازار سیمان باید همزمان قیمت بورس کالا و قیمتهای بازار آزاد مورد توجه قرار گیرد.
بازار منطقهای و تفاوت قیمتها
یکی دیگر از ویژگیهای بازار سیمان در ماه گذشته، تفاوت قیمت میان مناطق مختلف کشور بوده است. سیمان کالایی است که هزینه حملونقل سهم قابل توجهی در قیمت تمامشده آن دارد و به همین دلیل فاصله کارخانه تا محل مصرف میتواند قیمت نهایی را تغییر دهد.
در مناطقی که کارخانههای سیمان در فاصله کوتاهی از مراکز مصرف قرار دارند، امکان عرضه با قیمت مناسبتر وجود دارد. در مقابل، بازارهایی که نیازمند انتقال سیمان از مسافتهای طولانی هستند، با هزینه حمل بیشتری مواجه میشوند.
این مسئله در شرایط محدودیت تولید میتواند اهمیت بیشتری پیدا کند؛ زیرا کاهش عرضه در یک منطقه ممکن است زودتر از سایر مناطق خود را در قیمت نشان دهد؛ بنابراین احتمال دارد در هفتههای آینده، به جای یک افزایش یکسان در کل کشور، شاهد نوسان منطقهای قیمت سیمان باشیم.
تولیدکنندگان در برابر یک دوگانه دشوار
شرکتهای سیمانی اکنون با یک دوگانه جدی مواجهاند. از یک طرف هزینههای تولید در حال افزایش است و محدودیت انرژی، ظرفیت تولید را کاهش میدهد؛ از طرف دیگر، بازار مصرف به دلیل رکود ساختوساز توان پذیرش افزایش شدید قیمت را ندارد.
در چنین شرایطی، افزایش قیمت برای تولیدکننده لزوماً به معنی افزایش سود نیست. اگر قیمت بیش از توان بازار افزایش پیدا کند، ممکن است تقاضا نیز کاهش یابد.
به همین دلیل، رفتار تولیدکنندگان در هفتههای آینده احتمالاً بیش از هر چیز تابع میزان عرضه، وضعیت برق و شرایط تقاضا خواهد بود.
آیا سیمان گران میشود؟
پاسخ قطعی به این پرسش به وضعیت برق و تقاضا بستگی دارد.
در صورت ادامه محدودیت برق در مردادماه و کاهش بیشتر ظرفیت تولید، احتمال افزایش قیمت در برخی برندها و مناطق وجود دارد. این افزایش میتواند ابتدا در بازارهای محلی و اقلامی که عرضه محدودتری دارند ظاهر شود.
اما برای شکلگیری یک موج صعودی گسترده، تنها کاهش تولید کافی نیست. بازار به یک محرک تقاضا نیز نیاز دارد.
اگر ساختوساز و پروژههای عمرانی رونق نگیرد، کاهش تولید ممکن است همچنان با تقاضای ضعیف خنثی شود و بازار در محدوده فعلی باقی بماند.
از سوی دیگر، هرگونه افزایش ناگهانی در پروژههای عمرانی یا رشد تقاضای ساختمانی در کنار محدودیت برق میتواند شرایط را تغییر دهد و فشار قیمتی بیشتری ایجاد کند.
چشمانداز ماه آینده
در مجموع، چشمانداز بازار سیمان برای یک ماه آینده را میتوان باثبات، اما پرریسک توصیف کرد.
سناریوی نخست، ادامه وضعیت فعلی است؛ یعنی محدودیت برق وجود داشته باشد، اما تقاضا همچنان ضعیف بماند. در این شرایط قیمتها احتمالاً با نوسانات محدود حرکت خواهند کرد.
سناریوی دوم، تشدید محدودیت انرژی و کاهش بیشتر تولید است. در این حالت، احتمال رشد قیمت در برخی مناطق و برندها افزایش مییابد.
سناریوی سوم، همزمانی کاهش تولید و رشد تقاضاست که میتواند بازار را وارد یک روند افزایشی جدیتر کند. این سناریو برای مصرفکنندگان سیمان مهمترین ریسک محسوب میشود.
جمعبندی
بازار سیمان طی یک ماه اخیر برخلاف فشارهایی که از سمت تولید تجربه کرده، همچنان در سطح قیمت با ثبات نسبی همراه بوده است. این ثبات بیش از آنکه ناشی از شرایط مطلوب صنعت باشد، حاصل برقراری تعادل میان کاهش عرضه و ضعف تقاضا است.
محدودیت برق، مهمترین تهدید پیش روی صنعت سیمان است. کاهش شدید برق دریافتی کارخانهها، ظرفیت تولید را تحت فشار قرار داده و در صورت ادامه این روند میتواند به کاهش موجودی و افزایش قیمت منجر شود.
با این حال، رکود نسبی ساختوساز و ضعف تقاضا فعلاً اجازه نداده این فشار به یک جهش عمومی قیمت تبدیل شود.
در نتیجه، بازار سیمان در شرایط فعلی را باید بازاری آرام در ظاهر و پرریسک در عمق دانست. مهمترین شاخصهایی که باید در هفتههای آینده زیر نظر گرفته شوند، میزان برق تخصیصیافته به کارخانهها، حجم عرضه سیمان در بورس کالا، موجودی انبارها و روند تقاضای بخش ساختمان و پروژههای عمرانی است.
اگر محدودیت انرژی ادامهدار شود، اما تقاضا همچنان ضعیف بماند، احتمالاً بازار در محدوده فعلی نوسان خواهد کرد. اما در صورت افزایش تقاضا، همین کاهش ظرفیت تولید میتواند به مهمترین محرک افزایش قیمت سیمان تبدیل شود.
به این ترتیب، سؤال اصلی بازار سیمان در ماه آینده نه «قیمت چقدر بالا میرود»، بلکه «عرضه تا چه اندازه میتواند در برابر محدودیت انرژی دوام بیاورد» خواهد بود.
