به گزارش نبض بازار ، اقتصاد دیجیتال ایران طی یک دهه گذشته رشد قابل توجهی را تجربه کرده و توسعه خدمات مالی الکترونیکی، یکی از مهمترین عوامل این تحول بوده است. توسعه بانکداری متمرکز، افزایش استفاده از خدمات پرداخت الکترونیکی، رشد نئوبانکها و گسترش تجارت الکترونیک، همگی نیاز به زیرساختهایی را افزایش دادهاند که بتوانند امنیت، سرعت و پایداری میلیونها تراکنش روزانه را تضمین کنند. همین نیاز، شرکتهای فناوری مالی را از تأمینکنندگان نرمافزار به بازیگرانی راهبردی در اقتصاد کشور تبدیل کرده است.
با وجود نقش تعیینکننده این شرکتها، بخش بزرگی از فعالیت آنها برای افکار عمومی ناشناخته مانده است. برخلاف بانکها یا شرکتهای پرداخت که ارتباط مستقیمی با مشتریان دارند، شرکتهای زیرساختی در پشت صحنه فعالیت میکنند و مسئولیت طراحی سامانههای بانکی، مدیریت هستههای پردازش، توسعه راهکارهای پرداخت و یکپارچهسازی خدمات مالی را بر عهده دارند. امروز رقابت در این بازار دیگر تنها میان فروشندگان نرمافزار نیست، بلکه میان مجموعههایی شکل گرفته که هر یک تلاش میکنند معماری آینده بانکداری دیجیتال ایران را طراحی کنند.
معماری سهلایهای صنعت فناوری مالی ایران
ساختار صنعت فناوری مالی ایران را میتوان به سه لایه اصلی تقسیم کرد؛ لایهای که وظیفه طراحی و توسعه هستههای بانکی را بر عهده دارد، لایهای که سامانههای بانکی، بیمهای و مالی را به یکدیگر متصل میکند و در نهایت لایهای که ارتباط مستقیم میان این زیرساختها و مشتریان نهایی را برقرار میسازد. هر یک از این بخشها طی سالهای گذشته به بازاری تخصصی تبدیل شده و شرکتهای فعال در آن، بر اساس توان فنی، تجربه اجرایی و گستره خدمات خود، جایگاه مشخصی در صنعت فناوری مالی کشور به دست آوردهاند.
بررسی روند توسعه این صنعت نشان میدهد با افزایش پیچیدگی خدمات مالی، مرز میان این سه لایه نیز به تدریج در حال تغییر است. اگر در گذشته هر شرکت تنها در یک بخش مشخص فعالیت میکرد، امروز بسیاری از بازیگران تلاش میکنند دامنه خدمات خود را گسترش دهند و علاوه بر ارائه نرمافزار یا زیرساخت، در طراحی اکوسیستمهای مالی، توسعه بانکداری دیجیتال و ارائه خدمات مبتنی بر داده نیز نقشآفرینی کنند. همین تحول، رقابت در صنعت BankTech ایران را وارد مرحلهای تازه کرده است.
توسن، داتین و آپ؛ سه بازیگر با سه مأموریت متفاوت
در لایه نخست این صنعت، توسن بهعنوان یکی از باسابقهترین شرکتهای حوزه هسته بانکی شناخته میشود. این شرکت که با نام کامل «توسعه سامانههای نرمافزاری نگین» فعالیت میکند، طی سالهای گذشته توسعه سامانههای Core Banking، سوئیچهای بانکی و زیرساختهای عملیاتی را برای بانکهای مختلف کشور بر عهده داشته است. تمرکز توسن بر ایجاد هستههای پایدار بانکی باعث شده این شرکت به یکی از مهمترین تأمینکنندگان زیرساخت برای شبکه بانکی تبدیل شود. علاوه بر این، همکاریهای مشترک این مجموعه با شرکتهایی مانند آسانپرداخت، نشان میدهد توسن تلاش کرده دامنه فعالیت خود را از هسته بانکی به حوزه خدمات پرداخت و راهکارهای اعتباری نیز گسترش دهد.
در لایه دوم، داتین مسیر متفاوتی را دنبال کرده است. این شرکت که بزرگترین زیرمجموعه هلدینگ فناپ وابسته به گروه مالی پاسارگاد محسوب میشود، تمرکز خود را بر یکپارچهسازی سامانههای بانکی، بیمهای و مالی قرار داده است. داتین با ارائه راهکارهای جامع نرمافزاری به بانکها و سازمانهای مالی، امروز در بخش قابل توجهی از شبکه بانکی کشور حضور دارد و هزاران شعبه بانکی از خدمات آن استفاده میکنند. بهرهگیری از سامانههای هوش تجاری، مدیریت داده و تحلیل ریسک مالی، از جمله حوزههایی است که این شرکت طی سالهای اخیر سرمایهگذاری ویژهای بر آن انجام داده است.
در سوی دیگر این زنجیره، آسانپرداخت (آپ) قرار دارد؛ شرکتی که بیش از آنکه در لایه زیرساخت بانکی شناخته شود، در ارتباط مستقیم با مشتریان نهایی فعالیت میکند. خدمات پرداخت اینترنتی، دستگاههای کارتخوان، پرداخت قبوض، خرید شارژ، کیف پول و سایر خدمات روزمره مالی باعث شده آپ به یکی از شناختهشدهترین برندهای صنعت پرداخت کشور تبدیل شود. در واقع اگر توسن و داتین ستونهای فنی شبکه بانکی محسوب میشوند، آپ حلقه اتصال این زیرساختها با میلیونها کاربر نهایی است و روزانه بخش قابل توجهی از تراکنشهای خرد کشور از بستر این شرکت عبور میکند.
از پیمانکار فناوری تا معمار اکوسیستم؛ الگوی متفاوت TIT و ایپام
در کنار شرکتهایی که طی سالهای گذشته بهعنوان تأمینکنندگان زیرساخت برای بانکها، مؤسسات مالی و شرکتهای پرداخت شناخته شدهاند، طی سالهای اخیر الگوی تازهای نیز در صنعت فناوری مالی ایران شکل گرفته است. در این الگو، هدف تنها تولید نرمافزار یا ارائه یک خدمت مشخص به مشتریان سازمانی نیست، بلکه طراحی زیرساختی است که بتواند اجزای مختلف یک گروه اقتصادی را به یکدیگر متصل کند و جریان خدمات، داده و منابع مالی را در قالب یک اکوسیستم یکپارچه مدیریت کند. این تغییر نگاه، نشان میدهد فناوری اطلاعات دیگر یک واحد پشتیبان محسوب نمیشود، بلکه به بخشی از راهبرد توسعه کسبوکارهای مالی تبدیل شده است.
یکی از نمونههای این رویکرد را میتوان در هلدینگ توسعه فناوری اطلاعات گردشگری ایران (TIT) مشاهده کرد. این مجموعه که از سال ۱۳۸۸ بهعنوان بازوی فناوری گروه مالی گردشگری فعالیت خود را آغاز کرده، مأموریت خود را تنها به توسعه سامانههای بانکی محدود نکرده و تلاش کرده زیرساختهای مورد نیاز کسبوکارهای مختلف این گروه را در قالب یک شبکه هماهنگ توسعه دهد. همین رویکرد باعث شده فعالیت این مجموعه، فراتر از ارائه یک محصول نرمافزاری بوده و به سمت طراحی معماری فناوری برای مجموعهای از کسبوکارهای مالی و خدماتی حرکت کند.
در کنار TIT، شرکت دانشبنیان ایدهپرداز دانش نوین آرشام (ایپام) نیز بهعنوان یکی از بازوهای تخصصی این اکوسیستم فعالیت میکند. ایپام که از سال ۱۳۹۸ با دریافت مجوزهای پرداختیاری و پرداختسازی از بانک مرکزی و شاپرک وارد بازار شده، از طریق برند گردشپی خدماتی نظیر درگاه پرداخت، مدیریت تراکنشهای مالی، کیف پول دیجیتال و راهکارهای پرداخت الکترونیکی را ارائه میدهد. این شرکت تلاش کرده با تکیه بر فناوریهای نوین، بخشی از نیازهای پرداختی کسبوکارها و کاربران را در قالب خدمات دیجیتال پوشش دهد و نقش خود را در زنجیره ارزش گروه مالی گردشگری توسعه دهد.
آنچه مدل TIT و ایپام را از بسیاری از شرکتهای سنتی فناوری مالی متمایز میکند، نحوه استفاده از زیرساختهای فناوری است. در حالی که شرکتهایی مانند توسن و داتین عمدتاً محصولات و خدمات خود را به بانکها و سازمانهای مختلف عرضه میکنند و آپ نیز بر ارائه خدمات پرداخت به بازار عمومی تمرکز دارد، زیرساخت طراحیشده در این الگو بیش از هر چیز برای ایجاد ارتباط میان اجزای یک اکوسیستم اقتصادی توسعه یافته است. این معماری امکان آن را فراهم میکند که خدمات بانکی، پرداخت، گردشگری، رسانه و سایر فعالیتهای اقتصادی یک گروه، بر بستر فناوری مشترک و با هماهنگی بیشتری به کاربران ارائه شود.
