مدت های مدیدی است که گفته می شود در ایران تا کارد به استخوان نرسد، تغییر محال است!
سالهای طولانی است که شاهد سخنرانی های بی خاصیت، نوشته های بی عاقبت و هشدارهای بی سرانجام در خصوص وضعیت بحرانی آب ، برق ، گاز ، مهاجرت، دخل و خرج دولت، صندوق های بازنشستگی، بانکها، ارز ، سرمایه گذاری ، فقر ، محیط زیست و البته بنزین هستیم!
به یاد دارم حدود ۲۰ سال پیش اگر فردی در خصوص یکی از این “بحران های آن زمان پیش رو” سخن می گفت یا بدلیل سیاه نمایی مورد برخورد جدی قرار می گرفت یا بدلیل استفاده از واژه “بحران” از صحنه روزگار محو می شد مگر در زمان انتخابات که می توانست مورد استفاده تبلیغاتی قرار گیرد؛
سرانجام جامعه و مسئولین هر دو به یک همگرایی ذهنی و اجرایی رسیدند که این بحران ها تا حد امکان کِش می یابد و از این دولت به دولت بعد منتقل می شود تا خودش به حول و قوه الهی حل شود!
بحران بنزین اکنون از وضعیت “از این ستون به آن ستون می تواند فرجی شود”خارج شده و بحمدالله کارد به استخوان رسیده است!
با ۱۵ میلیون لیتر کسری بنزین در روز معادل مصرف ۲.۸۰۰.۰۰۰ خودرو و امکان خوابیدن آنها، و تولید حداکثری پالایشگاهها و پتروشیمی ها از آنسو و از سویی محاصره دریایی جنوب کشور که محل اصلی واردات سوخت بوده و به گفته مسئولین کاملا بسته شده، واژه ای جز بحران نمی توان برای این صورت مسئله انتخاب کرد
سال ۱۳۸۸ که اتاقهای فکر آمریکا در پی فلج کردن اقتصاد ایران بودند طرحی توسط نمایندگان آمریکا به تصویب رسید که با شناسایی وابستگی شدید ایران به واردات بنزین و کسری سوخت، تمام شرکتهای فروشنده، بیمه کننده، حمل کننده، انتقال دهنده پول مرتبط با بنزین برای ایران را در دستور تحریم شدید قرار دادند.
در آن سال تولید پالایشگاهی ایران چیزی در حدود ۴۴ میلیون و مصرف ۶۷ میلیون لیتر یعنی کسری بنزین تقریبا با وضعیت امروز یکسان بود. پس از اجرای این تحریم فروش بنزین تقریبا از سوی تامین کنندگان قدیمی بطور کامل متوقف شد و واردات ایران به ۵۰ هزار لیتر رسید!
واکنش دولت احمدی نژاد به این بحران، کاهش سهمیه بنزین از ۱۰۰ لیتر به ۶۰ لیتر، افزایش نرخ بنزین و کلید خوردن تولید بنزین در پتروشیمی ها بود. برغم سطح بنزن شدید، آروماتیک و گوگرد فراوان و خلق بحرانی جدید با عنوان بحران تنفس در کشور، بحرانی بنزین حل شد!
از آن تاریخ تاکنون البته تولید بنزین پالایشگاهی به ۱۱۲ میلیون لیتر و بنزین پتروشیمی به ۹ میلیون لیتر در روز رسیده و فوت ۱۰.۰۰۰ نفر در سال بدلیل آلودگی هوا تقریبا به یک موضوع عادی تبدیل شده است! وضعیت امروز
در عین شباهت هایی که وضعیت امروز با آن سالها دارد تفاوتهای مهمی باید مورد توجه قرار گیرد. ظرفیت پالایشگاهها و پتروشیمی های ما امروز در سقف است، به این مفهوم که امکان وارد شدن خط جدید تولید دیگر ممکن نیست.
بنادر جنوب بطور کامل بصورت فیزیکی بسته شده و از حالت تحریم گذشته که امکان دور زدن آن به هر طریقی فراهم باشد، ذخایر استراتژیک کشور با چند برابر شدن تعداد خودروها و میزان قاچاق امکان تاب آوری طولانی مدت خود را از دست داده و در نهایت بدلیل محدودیتهای بیشتر ارزی امکان تامین مالی بنزین نیز از دست رفته است
به فرض تهاتر نیز بنادر شمالی کشور برای واردات سوخت بسیار کم ظرفیت هستند و نباید فراموش کنیم روسیه بعنوان یک تامین کننده مطرح، خود در کمبود بنزین می سوزد و صادرات را تا اطلاع ثانوی ممنوع کرده است
در بین کشورهای همسایه تنها کشوری که امکان ترانزیت بنزین را دارد عراق است و انتقال ۱۵ میلیون لیتر بنزین مورد نیاز به ۴۵۰ تا ۷۵۰ کامیون سوخت رسان در روز نیاز دارد که خود به معنی خوابیدن حمل و نقل صنعتی کشور است! نرخ بنزین در بقیه کشورهای همسایه هم اساسا آنها را از فهرست بررسی خارج می کند!
با این اوصاف بطور قطع به یقین می توان نتیجه گرفت که در شرایط بحران کنونی هیچ راهی جز دست گذاشتن در سمت مصرف باقی نمانده است. ما مانده ایم و این سوگولی های تولید یا مونتاژ ملی که بحمدالله بدون کوچکترین خدشه ای به تولید و فروش خود همین امروز هم ادامه می دهند!
در بین پیشنهادات موجود که در دقیقه ۹۰ مطرح شده به نظر می آید برخی از آنها بیشتر جنبه شوخی دارد و اساسا به این جهت مطرح شده که رد شود! فروش بنزین با نرخ یارانه ای تا زمان تمام شدنش و عرضه بنزین بلافاصله پس از آن با نرخ ۸۷.۲۰۰ تومان از همین دست است که مخاطب را بیاد “صندلی بازی” در زمان کودکی می اندازد که به محض توقف صدای موزیک، حضار رقصان همه می نشستند و یک نفر از صندلی بی نصیب می ماند و می سوخت!
آنچه در این بین با یقین می توان گفت این است که با مطالعه همه عوامل و آمار موجود، کِش آمدن معضل بنزین فقط تا یک ماه دیگر امکان پذیر است نه حتی یک روز بیشتر!
