توافق با عمان؛ راهکاری موقت برای مدیریت ترافیک
به گزارش روز نو سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، دیروز در حاشیه رویداد وزارت خارجه با اشاره به مذاکرات فشرده با همتایان عمانی گفت: «مذاکرات درباره تعیین مسیرهای دریایی جدید در تنگه هرمز است و در مراحل پایانی قرار دارد. مسیرهای قدیمی با مسیرهای جدید جایگزین میشوند و متخصصان در حال کار روی نقشهها هستند». بر اساس اطلاعات موجود، توافق پیشنهادی دارای سه مؤلفه کلیدی است: نخست، مدیریت دوطرفه آبراه با عبور کشتیهای ورودی از مسیر شمالی (تحت نظارت ایران) و خروجی از مسیر جنوبی (تحت نظارت عمان)؛ دوم، تعیین عوارض دریافتی که ایران خواهان پنج تا هفت درصد ارزش محموله و عمان پیشنهاد سه درصد را مطرح کرده است؛ سوم، موقتیبودن توافق که به گفته منابع مطلع، بازه زمانی دو تا چهارماهه را پوشش میدهد. عراقچی، اما با صراحت تأکید کرد: «توافق با عمان به معنای بازشدن تنگه هرمز نیست. بازگشایی کامل منوط به تحقق شرایط دیگری است که از طریق واسطهها به آمریکا اعلام شده است».
شرایط سنگین ایران؛ فراتر از یک آبراه
آنچه این توافق فنی را از یک راهکار صرفا مهندسی به یک بازی راهبردی تبدیل میکند، فهرست شرایطی است که تهران برای بازگشایی کامل تنگه تعیین کرده است. والاستریت ژورنال در گزارشی از پنج شرط کلیدی ایران خبر داده که عبارتاند از: خروج کامل نیروهای نظامی آمریکا از منطقه و پایان محاصره دریایی، برداشتن تمامی تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدودشده، پرداخت میلیاردها دلار غرامت جنگی، توقف حملات علیه متحدان ایران در منطقه (لبنان، فلسطین، یمن و عراق) و تضمین عدم تکرار نقض تفاهمنامه اسلامآباد (ژوئن ۲۰۲۶).
محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز اعلام کرد: «تنگه هرمز تا زمانی که آمریکا رفتار خود را اصلاح نکند، بسته خواهد ماند». این موضعگیری نشان میدهد ایران موضوع تنگه را به یک اهرم فشار همهجانبه برای تغییر معادلات سیاسی و اقتصادی تبدیل کرده است.
واشینگتن در تنگنای انتخاب
در سوی دیگر، کاخ سفید با معمایی دشوار روبهرو است. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، بهتازگی از نزدیکی به توافق خبر داده و گفته واشینگتن منتظر پیشنهاد تازه ایران است. اما در عین حال، مقاماتی مانند مارکو روبیو هشدار دادهاند واشینگتن پذیرش نظارت ایران بر تنگه هرمز را نفی کرده است. کارشناسان اقتصادی معتقدند قیمت بنزین در آمریکا (حدود چهار دلار در هر گالن) و نزدیکشدن انتخابات میاندورهای، انگیزههای ترامپ برای حصول توافق را افزایش داده است. با این حال، پذیرش شرایط ایران میتواند به معنای عقبنشینی راهبردی واشینگتن در منطقه تلقی شود؛ موضوعی که هزینههای سیاسی سنگینی برای دولت آمریکا به همراه خواهد داشت.
چشمانداز نظم جدید در خلیج فارس
نکته راهبردی این ماجرا، جدایی توافق فنی با عمان از بازگشایی سیاسی تنگه است. حتی در صورت امضای توافق، مسیر هرمز به دوران پیش از جنگ بازنخواهد گشت و نظمی جدید با نقشآفرینی رسمی ایران در مدیریت آبراه شکل خواهد گرفت. این تغییر، نشاندهنده تحول در موازنه قدرت منطقه و موفقیت تهران در تبدیل ظرفیت جغرافیایی به اهرم چانهزنی در بالاترین سطح سیاسی است. با این حال، تحقق بازگشایی کامل، منوط به پذیرش هزینههای سنگین سیاسی-اقتصادی از سوی واشینگتن است. در شرایط کنونی، به نظر میرسد آنچه در کوتاهمدت قابل حصول است، توافقی موقت و فنی است که ضمن مدیریت بحران فعلی، زمینهساز مذاکرات آینده بر سر معادلات کلانتر خواهد بود.
توافق فنی یا آغاز یک تحول؟
مذاکرات ایران و عمان بیش از آنکه یک توافق دریایی ساده باشد، بازتابی از تغییر ساختار قدرت در خلیج فارس است. تهران با نگاه راهبردی، مدیریت آبراه را به ابزاری برای بازتعریف روابط خود با آمریکا تبدیل کرده و واشینگتن نیز در تنگنای انتخابات و قیمت بنزین، ناگزیر از تعامل با این واقعیت جدید است. آنچه روشن است، این است که هرمز دیگر هرگز به نظم پیشین بازنخواهد گشت.
