عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان روز جمعه با امضای «توافقنامه دفاع مشترک مکه» از شکلگیری یک سازوکار امنیتی تازه میان سه قدرت مهم جهان اسلام خبر دادند. براساس مفاد اعلامشده، هرگونه حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور، حمله به تمامی اعضای این پیمان تلقی خواهد شد و همین بند ذیل قرائت ماده پنجم ناتو نشان میدهد هدف اصلی این توافق، ایجاد بازدارندگی جمعی و تقویت هماهنگی دفاعی میان اعضاست.
به گزارش روز نو در همین حال، وزارت امور خارجه پاکستان با تأکید بر اینکه این توافق، بیانگر تعهد مشترک سه کشور به تقویت صلح، امنیت و ثبات در منطقه و فراتر از آن است، اعلام کرد این پیمان با هدف افزایش همکاریهای دفاعی و امنیتی میان اسلامآباد، ریاض و آنکارا به امضا رسیده است. در ادامه، یک مقام ترکیهای هم به رویترز گفته که «این توافق دارای ماهیتی کاملا دفاعی بوده و علیه هیچ کشور مشخصی تنظیم نشده است».
به ادعای این مقام، «توافقنامه دفاع مشترک مکه» برای پیوستن سایر کشورهای منطقه نیز باز است و هیچیک از توافقهای دوجانبه یا چندجانبه موجود اعضا را لغو یا جایگزین نمیکند. امضای این توافق در شرایطی صورت میگیرد که خاورمیانه در ماههای اخیر پس از جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، در یکی از پرتنشترین مقاطع سالهای اخیر قرار دارد و در این بین، تداوم و تشدید بحران در دریای سرخ و بابالمندب، معادلات را به نقطه جوش رسانده است.
از این منظر، پیمان مکه را میتوان مهمترین تحول امنیتی اخیر در میان کشورهای اسلامی دانست که میتواند بر آرایش آینده ائتلافهای منطقهای اثرگذار باشد. اگرچه مقامات ترکیه و پاکستان تصریح کردهاند این توافق علیه هیچ طرف مشخصی نیست و بر ماهیت دفاعی آن تأکید دارند، اما در تحلیل راهبردی، اهمیت هر پیمان امنیتی صرفا به متن رسمی آن محدود نمیشود، بلکه باید آن را در بستر تحولات ژئوپلیتیکی منطقه ارزیابی کرد. امضای چنین پیمانی در اوج تنشهای خاورمیانه، ناگزیر پرسشهایی درباره مخاطب اصلی بازدارندگی آن ایجاد میکند.
در شرایطی که تداوم جنگ ایران و آمریکا و بحران یمن بار دیگر در حال تبدیلشدن به یکی از کانونهای اصلی تنش منطقهای است و رقابتهای امنیتی میان بازیگران منطقهای ابعاد تازهای یافته، طبیعی است که بسیاری از ناظران این توافق …
