این روزها که سخن از مذاکره با آمریکاست، شاید برخی تصور کنند امر عجیب و بدیعی است، اما با سیری در تاریخ ۴۸ ساله انقلاب میتوان دریافت که دو کشور در مقاطع حساس پای میز مذاکره نشستهاند و بعضا هم توانستهاند مشکلات فیمابین را با مذاکرات حل کنند و البته گاهی نیز مذاکرات با شکست مواجه شده است؛ مذاکراتی گاه آشکار و گاه از مسیرهای محرمانه، درباره موضوعاتی از بحران گروگانگیری گرفته تا جنگ ایران و عراق، افغانستان، مسائل پس از حمله آمریکا به عراق، برنامه هستهای و به تازگی مذاکرات آتشبس در پی جنگ ۴۰ روزه. به گزارش روز نو بنابراین مذاکره مستقیم با واشنگتن را نمیتوان پدیدهای کاملا بیسابقه دانست؛ هرچند تقریبا در تمام این مقاطع، مذاکرات دو کشور با حساسیتهای بالایی رخ داده؛ به ویژه در ایران که همواره برخی مخالف سرسخت اصل مذاکره با آمریکا بودهاند.
دیدار با برژینسکی
نخستین مذاکره را باید به دیدار با برژینسکی در الجزایر مربوط دانست؛ در آبان سال ۵۸ و زمانی که هنوز کمتر از یک سال از پیروزی انقلاب گذشته بود. مهدی بازرگان، نخستوزیر دولت موقت، به همراه ابراهیم یزدی، وزیر امور خارجه و مصطفی چمران، وزیر دفاع، برای شرکت در مراسم سالگرد استقلال الجزایر به این کشور سفر کرده بودند. هیئت ایرانی در الجزیره، پیش از دیدار رسمی با رئیسجمهور الجزایر، با زبیگنیو برژینسکی، مشاور امنیت ملی جیمی کارتر، رئیسجمهور وقت آمریکا، دیداری محرمانه انجام داد.
این ملاقات بدون حضور خبرنگاران و عکاسان برگزار شد، اما خبر آن خیلی زود در رسانههای جهان منتشر شد. مسئله اصلی مذاکرهکنندگان ایرانی، بازگرداندن محمدرضا پهلوی از آمریکا به ایران بود. با این حال، آمریکاییها با این درخواست موافقت نکردند.
گری سیک، دستیار برژینسکی، سالها بعد روایت کرد که هیئت ایرانی تقریبا تمام تمرکز خود را بر بازگرداندن شاه گذاشته بود، در حالی که طرف آمریکایی این درخواست را با توجه به ملاحظات سیاسی و حقوقی خود غیرممکن میدانست. ابراهیم یزدی نیز بعدها درباره علت اصرار ایران بر بازگشت شاه توضیح داد که نگرانی اصلی این بود که شاه بتواند با آمریکا به توافق برسد و از این طریق به انقلاب آسیب وارد شود.
البته درباره اینکه چه کسی آغازگر این ملاقات بود، دو روایت متفاوت وجود دارد. بازرگان گفته بود که کاردار سفارت …
