با تشدید تنشهای منطقهای و گسترش فشارهای اقتصادی علیه ایران، دامنه جنگ از میدان نظامی به تجارت و مبادلات مالی رسیده است. در همین فضا، امارات، یکی از مهمترین شرکای تجاری و مالی تهران، از توقف روابط تجاری و مالی با ایران خبر داده است.
به گزارش روز نو فعالان اقتصادی هشدار میدهند این تصمیم میتواند هزینه و ریسک تجارت خارجی کشور را افزایش دهد. امارات طی سالهای گذشته علاوه بر سهم قابلتوجه در تجارت ایران، به یکی از مهمترین هابهای لجستیک و صادرات مجدد در منطقه تبدیل شده است. تجار برای ادامه فعالیت، مسیرهای جایگزینی را در دسترس میدانند؛ مسیرهایی که بهدلیل افزایش مسافت، هزینه حملونقل و پراکندگی مقاصد، نمیتوانند بهسرعت جای امارات را پر کنند. محدودیتهای ناشی از جنگ و تحریم نیز بر دشواری این جابهجایی افزوده است.
طی ماههای گذشته بخشی از تجارت ایران از وابستگی به بنادر و مسیرهای امارات فاصله گرفته، ولی حذف کامل این مسیر همچنان هزینههای جدیدی به تجارت کشور تحمیل خواهد کرد. در بخش مالی نیز فشارها بر فعالیتهای مرتبط با ایران در دبی افزایش یافته است. نقلوانتقال ارز میان دو کشور، طبق گزارش فعالان بازار، متوقف نشده و بخشی از مبادلات همچنان از مسیرهای غیرمستقیم انجام میشود. نتیجه این روند، افزایش هزینه و ریسک مبادلات است.
گزارشهای بینالمللی نیز حاکی از آن است که حذف کامل شبکه شرکتهای واسطه و صرافیهای مرتبط با ایران در دبی کار سادهای نخواهد بود. در سطح سیاسی، تهران بر هوشیاری کشورهای منطقه، بهویژه همسایگان جنوبی خلیجفارس تاکید کرده و نسبت به تداوم سیاست فشار و انزوای اقتصادی آمریکا هشدار داده است. از این رو، تصمیم امارات فراتر از یک تحول سیاسی قرار میگیرد و میتواند مسیرهای تجارت، تامین مالی و حملونقل ایران را تحتتاثیر قرار دهد. استمرار بخشی از مبادلات غیرمستقیم نیز نشان میدهد پیوندهای اقتصادی دو کشور، دستکم در کوتاهمدت، بهطور کامل قابل حذف شدن نیست.
امارات متحده عربی روز چهارشنبه تمام معاملات تجاری و مالی با ایران را تا اطلاع ثانوی متوقف کرد. به گزارش فارنپالیسی، تصمیم ابوظبی که مدتها روابط اقتصادی نزدیکی با تهران داشته است، نشاندهنده تغییر قابلتوجهی در مناسبات کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس است و فشار جهانی بیشتری را بر تهران وارد میکند. به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه امارات، این تحریم در پاسخ به «تشدید تنشهای منطقهای که صلح و امنیت منطقهای و بینالمللی را تضعیف میکند» است.
شنبه گذشته، ابوظبی، تهران را به حمله به یک نفتکش اماراتی که از تنگه هرمز عبور میکرد، متهم کرد و روز سهشنبه، وزارت دفاع امارات ادعا کرد که نیروهای ایرانی دو موشک بالستیک به سمت «ترافیک دریایی» شلیک کردهاند که یکی از آنها در آبهای امارات سقوط کرده است. تهران حمله اخیر را تکذیب کرد. در هفتههای اولیه جنگ ایران، امارات متحده عربی بیشترین ضربه را از انتقامجوییهای تهران علیه ایالات متحده متحمل شد، زیرا امارات میزبان یک پایگاه نظامی بزرگ ایالات متحده، پایگاه هوایی الظفره، و همچنین شلوغترین و بزرگترین بندر نیروی دریایی ایالات متحده در خاورمیانه است. امارات متحده عربی اقدامات متعددی را برای منصرف کردن ایران از ادامه حملات خود انجام داده است.
در ماه مارس، ابوظبی دستور تعطیلی یک باشگاه فرهنگی، چند مدرسه و یک بیمارستان تاریخی ایرانی در بزرگترین شهر امارات، دبی، را که گفته میشود با دولت ایران مرتبط بودهاند، صادر کرد. در اواخر همان ماه، دولت امارات شروع به لغو ویزای برخی از مهاجران ایرانی کرد و در ماه مه، نیویورک تایمز، به نقل از مقامات ارشد آمریکایی که نامشان فاش نشد، مدعی شد که ارتش امارات، حملات مخفیانهای را به خاک ایران انجام داده است. با این حال، امارات متحده عربی از اعمال مجازاتهای اقتصادی عمده علیه ایران به دلیل اقداماتش خودداری کرده است.
طبق گزارش سازمان تجارت جهانی، تجارت بین دو کشور در سال ۲۰۲۴ - زمانی که امارات متحده عربی بزرگترین منبع واردات ایران بود - حدود ۲۸میلیارد دلار بود. به طور خاص، دبی متهم شده است که به تهران در دور زدن تحریمهای بینالمللی کمک کرده است.
انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک محمد بن زاید، رئیسجمهور امارات، روز چهارشنبه چنین ادعاهایی درباره دبی را به عنوان «اطلاعات نادرست و بخشی از کمپینهای رسانهای ناامیدانه» رد کرد. سخنگوی وزارت امور خارجه امارات افزود: امارات متحده عربی «کاملا متعهد به حفظ یکپارچگی سیستم مالی بینالمللی، مطابق با قوانین بینالمللی و بالاترین استانداردهای جهانی است». مشخص نیست که چرا ابوظبی اکنون تصمیم به اعمال تحریم اقتصادی علیه تهران گرفته و ایالات متحده تا چه حد در این تصمیم نقش داشته است.
انچال وهرا، ستوننویس فارن پالیسی ماه گذشته در مطلبی نوشت که دولت ترامپ بارها از متحدان خارجی خود خواسته است که به منزوی کردن ایران در صحنه جهانی کمک کنند، به این امید که چنین فشاری «دولت ایران را مجبور به دادن امتیازات قابلتوجه در مذاکرات کند یا حتی منجر به ناآرامی داخل کشور شود». نکته قابلتوجه این است که اعلامیه روز چهارشنبه تنها چند ساعت پس از تماس تلفنی دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، با محمد بن زاید منتشر شد.
