اسکندر مقدونی که پس از پیروزیهای تعیینکننده بر داریوش سوم در نبردهای ایسوس و گوگمل، با سرعتی چشمگیر در تعقیب واپسین شاه هخامنشی به سوی شرق پیش میرفت، پس از خروج از هگمتانه در مدتی کوتاه خود را به ری رساند. نخستین نبرد شهری و خیابانی در تاریخ ایران
«علیرضا کورشلی» ریپژوه که اخیراً درخصوص حمله اسکندر مقدونی به ری تحقیقاتی داشته است، با بیان اینکه منابع کلاسیک، ازجمله گزارش آریان، این پیشروی را یکی از سریعترین حرکتهای نظامی جهان باستان توصیف کردهاند، درباره وضعیت ری در آن برهه تاریخی توضیح میدهد: «ری در آن زمان شهری آباد، پرجمعیت و برخوردار از اهمیت راهبردی بود و از سوی دیگر، گلوگاه ارتباطی فلات مرکزی با گذرگاههای خزر و مسیرهای منتهی به شرق ایران محسوب میشد. همین موقعیت، این شهر را به نقطهای کلیدی در مسیر تعقیب داریوش سوم تبدیل کرده بود. با این حال، ورود سپاه مقدونی به ری بهمعنای تسلیم بیدرنگ شهر نبود.»
کورشلی ادامه میدهد: «بر پایه روایتهای تاریخی و تحلیلهای انجامشده جدید، بخشی از مردم ری در برابر نیروهای اسکندر دست به مقاومتی سازمانیافته زدند؛ مقاومتی که از آن به عنوان یکی از نخستین نمونههای نبرد شهری و خیابانی در تاریخ ایران و جهان یاد میشود. این درگیری نه در قالب آرایش کلاسیک میدان نبرد، بلکه در کوچهها، خانهها و فضاهای درونی شهر شکل گرفت. مدافعان به جای مقابله مستقیم با ارتشی منظم و مجهز، از شیوههایی بهره بردند که امروزه با عنوان جنگ نامنظم یا پارتیزانی شناخته میشود.»
این ریپژوه میافزاید: «ساختار شهری ری در این زمان شامل دژهای دفاعی، گذرگاههای تنگ، و فضاهای زیرزمینی بود که امکان اجرای تاکتیکهای غافلگیرانه را فراهم میکرد. پژوهشهای انجامشده حاکی است گروههایی از ساکنان با استفاده از همین فضاها، حملات کوتاه و ضربتی علیه نیروهای مقدونی طراحی و اجرا کردند. نبرد خانهبهخانه، درگیری پشتبامها و بهرهگیری از محیط شهری، شرایطی متفاوت از نبردهای میدانی برای سپاه اسکندر ایجاد کرد. برخی منابع حتی از وارد آمدن خساراتی به نیروهای مهاجم و توقف موقت حرکت آنان سخن گفتهاند.»
از یک نبرد باستانی تا یک روایت ماندگار
براساس پژوهشهای تطبیقی گاهشماری، روز ۱۲ اکتبر ۳۳۰ پیش از میلاد، برابر با ۲۰ مهر ماه، به …
