برای فهم اینکه چگونه تفاهم ایران و آمریکا از مسیر دیپلماتیک خارج شد و در نهایت به دور تازهای از درگیری انجامید، شاید نباید روایت را از نخستین حملات در دور جدید آغاز کرد. نقطهای مهمتر چند هفته قبلتر قرار دارد؛ ۲۷ خرداد در بحرین؛ روزی که بنا بر اطلاعات منابع مطلع بحرینی، همزمان با شکلگیری تفاهم میان تهران و واشنگتن، گفتوگویی در سطحی متفاوت درباره آینده این تفاهم در جریان بود؛ گفتوگویی که میتواند ردپای یک هماهنگی برای تخریب روند تفاهم را نشان دهد.
بر اساس اطلاعاتی که این منابع اعلام کردهاند، در این نشست محمد بنزاید، براد کوپر، فرمانده سنتکام، و یکی از مشاوران ارشد موساد حضور داشتند و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز بهصورت آنلاین در جلسه مشارکت کرد. اهمیت جلسه فقط در ترکیب حاضران نیست؛ بلکه در همجهتی چهار بازیگر آمریکایی، اماراتی و اسرائیلی بر سر یک موضوع مشخص است: جلوگیری از تثبیت روند تفاهم.
در این روایت، ضلع آمریکایی این هماهنگی را کوپر، روبیو و پیت هگست نمایندگی میکردند؛ سه چهرهای که هرکدام از زاویهای متفاوت، وزن نظامی و سیاسی آمریکا را پشت رویکرد فشار قرار میدادند و در مقابل، بنزاید نماینده نگرانیهای امارات درباره پیامدهای تثبیت تفاهم بود. اگر این روایت را کنار تحولات بعدی قرار دهیم، آنچه در ۲۷ خرداد در بحرین رخ داده، بیش از یک رایزنی معمول امنیتی به نظر میرسد: تلاش برای ساختن یک مسیر جایگزین در برابر مسیری که از مذاکره و تفاهم عبور میکرد.
تفاهمی که موضوع جلسه بود، یک روز پیش از آن، در ۲۶ خرداد میان ایران و آمریکا شکل گرفت و قرار بود توقف درگیریها و ترتیبات بعدی را امکانپذیر کند. اما اگر تفاهم تثبیت میشد، مسئله فقط پایان موقت جنگ نبود؛ بخشی از معادلات امنیتی منطقه نیز وارد چارچوب جدیدی میشد. مهمترین آنها تنگه هرمز بود.
بر اساس اعلام منابع بحرینی، یکی از نگرانیهای مطرحشده در جلسه ۲۷ خرداد این بود که اجرای بند پنجم یادداشت تفاهم، در عمل میتواند جایگاه ایران را در ترتیبات امنیتی هرمز تثبیت کند. همین نگرانی، هرمز را از یک موضوع فنی در مذاکرات به یکی از نقاط اصلی کشمکش بر سر آینده منطقه تبدیل میکرد.
در همین چارچوب، در جلسه برگزارشده در منامه، فعالکردن «مسیر جنوبی» بهعنوان یکی از گزینهها مطرح شد؛ مسیری …
