در جامعهای که بهرهوری مداوم ارزش تلقی میشود، بسیاری از افراد بهدلیل سحرخیزی، شببیداری یا حتی چرتزدن مورد قضاوت قرار میگیرند؛ پدیدهای که کارشناسان میگویند میتواند چرخهای از اضطراب و بیخوابی ایجاد کند. به نقل از وال استریت ژورنال، در سالهای اخیر، خواب از یک نیاز طبیعی و بدیهی به موضوعی پرحاشیه و حتی رقابتی تبدیل شده است. نهتنها کمخوابی، بلکه شیوه و زمان خوابیدن هم میتواند زمینهساز قضاوت دیگران باشد. پدیدهای که برخی روانشناسان از آن با عنوان «شرم از خواب» یاد میکنند، حالا به یکی از موانع پنهان در مسیر یک استراحت شبانه سالم بدل شده است؛ فشاری اجتماعی که باعث میشود افراد بابت نیاز طبیعی بدنشان احساس گناه یا ضعف کنند.
افرادی که تجربه قضاوت شدن به خاطر عادتهای خوابشان را داشتهاند کم نیستند. اگر جزو کسانی هستید که سحرخیزند و با طلوع آفتاب بیدار میشوند، ممکن است از نگاه برخی «کسلکننده» به نظر برسید. اگر شبها دیر میخوابید و صبحها دیرتر از خواب بیدار میشوید، شاید با برچسب «تنبل» مواجه شوید. حتی یک چرت کوتاه بعدازظهر هم میتواند از نظر عدهای نشانه بیمسئولیتی تلقی شود. البته پرسش همیشگی: «دیشب چند ساعت خوابیدی؟» پرسشی که پاسخ آن، تقریباً هیچوقت رضایتبخش به نظر نمیرسد.
به گفته کارشناسان، بخش مهمی از این شرمزایی ریشه در فرهنگ دارد. در بسیاری از جوامع مدرن، سختکوشی و بهرهوری مداوم ارزش محسوب میشود. از کودکی به ما آموختهاند «سحرخیز باش تا کامروا شوی». چنین آموزههایی ناخودآگاه این پیام را منتقل میکند که هرچه کمتر بخوابیم و بیشتر کار کنیم، موفقتر خواهیم بود؛ در حالی که علم خواب بارها خلاف این تصور را نشان داده است.
فشارها تنها از سوی جامعه یا همکاران نیست؛ نزدیکترین افراد زندگی ما نیز گاه ناخواسته به این چرخه دامن میزنند. اعضای خانواده یا شریک عاطفی ممکن است وقتی فردی مطابق الگوی آنها نمیخوابد، واکنشهایی همراه با قضاوت نشان دهند. از سوی دیگر، بسیاری از افراد خودشان به سختترین منتقد خوابشان تبدیل میشوند. …
