زیرمیزی یا پرداخت خارج از تعرفه پزشکی یکی از پیچیدهترین معضلات نظام سلامت امروز است که دامنگیر بیماران تهرانی شده و توازن میان اخلاق حرفهای و منافع اقتصادی را بر هم زده و اعتماد عمومی به نظام سلامت را به چالش کشیده است. گاهی ماجرا از یک جمله ساده شروع میشود؛ «اگر میخواهید خودِ دکتر عملتان کند، باید مبلغی جدا از هزینه بیمارستان پرداخت کنید.» جملهای که ممکن است در نگاه اول فقط یک درخواست مالی به نظر برسد، اما برای بیماری که روی تخت بیمارستان منتظر عمل است، معنای دیگری دارد: یعنی اگر پول بیشتری جور نکند، شاید پزشک موردنظرش بالای سر او حاضر نشود.
در تهران، شهری که هر روز هزاران نفر برای درمان از مطبها، درمانگاهها و بیمارستانهای دولتی و خصوصی آن سر درمیآورند، «زیرمیزی» این روزها دیگر برای برخی بیماران واژهای آشناست؛ هرچند شکل و شمایلش تغییر کرده و گاهی دیگر کسی آن را زیرمیزی نمینامد. «هزینه مطب»، «حقالزحمه»، «دستمزد جداگانه» یا حتی پرداخت به حساب فردی دیگر، عنوانهای جایگزین و شیکی هستند که ممکن است جای آن پول اضافه را گرفته باشند. جرأت سؤال کردن درباره این مبلغ را نداریم!
دریافت وجه خارج از تعرفههای رسمی همچنان ممنوع است، اما روایتهای بیماران از مطالبه چنین مبالغی نشان میدهد این پدیده بهرغم سالها هشدار و برخورد نظارتی، روز به روز پررنگتر می شود.
برای بیماری که گرفتار درد، اضطراب و نگرانی از آینده است، چانهزدن بر سر چند میلیون تومان ساده نیست؛ بهخصوص وقتی پای جراحی، زایمان یا یک درمان ضروری در میان باشد. در چنین شرایطی، بیمار ممکن است میان «پرداخت کن تا کارت راه بیفتد» و «پول ندارم، اما درمان را هم نمیتوانم عقب بیندازم» گرفتار شود؛ دوگانهای تلخ که سلامت را از یک حق، به معاملهای پرهزینه تبدیل میکند.
این هزینه پنهان، برای خانواده های کم بضاعت گاهی معادل یک ماه درآمد است و آنها را در موقعیت انتخاب دشوار میان درمان و معیشت قرار می دهد. بسیاری از بیماران می گویند حتی جرأت سؤال کردن درباره این مبلغ را ندارند، چون می ترسند کیفیت درمانشان پایین بیاید یا با رفتار سرد و بی توجهی پزشک مواجه شوند، ترسی که به خودی خود گلایه را در گلو خفه می کند. واریز زیرمیزی قبل از درمان
