بحران کنونی موساد، با برکناری دو مقام ارشد این سازمان، فراتر از کنار گذاشتن چند مسئول اطلاعاتی است و به ماهیت رویکرد امنیتی این دستگاه مربوط میشود. در سالهای اخیر، دستگاه امنیتی رژیم صهیونیستی بیش از پیش از مطالعات فکری، شناخت اجتماعی و تحلیل روانشناختی جوامع هدف فاصله گرفته و بر موفقیتهای عملیاتی و مقطعی مبتنی بر فناوری جاسوسی و ترور متمرکز شده است؛ اینگونه که به اعتقاد آنها حذف فرماندهان مقاومت و نفوذ اطلاعاتی به تنهایی میتواند تغییری راهبردی و پایدار در روند جنگها ایجاد کند.
موساد طی ماههای گذشته نیز با تحولات داخلی قابل توجهی مواجه بوده است. پس از پایان دوره ریاست «دیوید بارنیا» بر این سازمان، برخلاف انتظار، معاون او که گزینه طبیعی برای جانشینی محسوب میشد، به ریاست موساد نرسید و نتانیاهو «رومان گوفمن»، مشاور نظامی خود، را برای ریاست این سازمان انتخاب کرد. در آن زمان گزارشهایی درباره نقش ساره نتانیاهو، همسر نخستوزیر رژیم صهیونیستی در این انتصاب منتشر شد؛ مسئلهای که بحثها درباره افزایش دخالتهای او در انتصابهای حساس دولتی را تشدید کرد.
بارنیا و شماری از اعضای موساد با انتصاب گوفمن مخالفت کردند؛ زیرا او سابقه فعالیت در موساد نداشت و مستقیماً از ساختار نظامی وارد رأس سازمان شده بود، در حالی که معاون باسابقه بارنیا بیش از دو دهه در موساد فعالیت کرده و گزینه طبیعی برای این سمت محسوب میشد.
روندی مشابه پیشتر در شاباک نیز رخ داده بود. نتانیاهو «رونن بار»، رئیس این سازمان، را پیش از پایان دوره قانونیاش برکنار کرد و «دیوید زینی»، یک افسر نظامی خارج از ساختار شاباک، را جایگزین او کرد. این انتصاب همچنان پیامدهایی برای ارتباط میان مدیر جدید و بدنه سازمان داشته و حتی به توقف برخی روندهای ارتقا در شاباک منجر شده است.
گوفمن پس از تصدی ریاست موساد، معاون خود را که پیشتر یکی از گزینههای ریاست سازمان بود، برکنار و فرد دیگری را جایگزین او کرد. سپس تغییرات گستردهای را در ساختار ارشد موساد آغاز کرد و شماری از اعضای ارشد این سازمان را کنار گذاشت. ارتباط برکناریها با جنگ ایران
این تغییرات در شرایطی رخ میدهد که نتانیاهو و ترامپ همچنان جنگ علیه ایران را پایانیافته نمیدانند و از نظر آنها، اهداف اصلی این جنگ به طور کامل محقق نشده است. بر همین اساس، تلاش برای یافتن راهی جهت کاهش پیامدهای شکست و دستیابی به تحولی در داخل ایران که بتواند زمینه اعلام پیروزی را فراهم کند، اهمیت بیشتری یافته است.
بر اساس این تحلیل، بخش مهمی از حساسیت کنونی به عملکرد موساد به نقشی بازمیگردد که این سازمان در طراحی و اجرای طرحهای مرتبط با ایران داشته است. در این چارچوب فاش شده است که موساد در طرحی برای ایجاد بیثباتی و تغییر ساختار سیاسی ایران، از شبکهای از عوامل و نیروهای داخلی و همچنین نیروهای کرد در مناطق مرزی استفاده کرده است.
در این روایت، نتانیاهو طرح موساد را تأیید کرده و از مشاوره گوفمن، که در آن زمان مشاور نظامی او بود، بهره گرفته است. با این حال، این طرح در دستیابی به اهداف خود ناکام ماند و ایران پیشتر بخشی از شبکههای مرتبط با آن را شناسایی و منهدم کرده بود و همچنین تلاش برای ایجاد یک مداخله کردی در داخل ایران نیز ناکام ماند. تسویه حساب در موساد
طبق گزارش المیادین، نتانیاهو همانند رویکرد خود در قبال شاباک، اکنون در حال بهرهبرداری سیاسی از ناکامیهای موساد است و برکناری بخش قابل توجهی از مدیران ارشد این سازمان را با هدف ایجاد ساختاری هماهنگتر با کابینه دنبال میکند.
در همین زمینه، برخی مقامهای پیشین موساد نیز درباره روند جاری ابراز نگرانی کردهاند. «حگای جیلان»، مسئول پیشین بخش «قیصریه» موساد، در شبکه ۱۲ رژیم صهیونیستی تحولات اخیر را نوعی «تسویه حساب در موساد» توصیف کرده و گفته است که این روند با دستور مستقیم نتانیاهو در حال انجام است.
بر اساس این دیدگاه، برکناریهای اخیر تنها با ملاحظات حرفهای و امنیتی توضیح داده نمیشود، بلکه میتواند با تلاش نتانیاهو برای مدیریت پیامدهای سیاسی شکستهای امنیتی در برابر ترامپ و همچنین ملاحظات انتخاباتی مرتبط باشد. بحران عمیقتر از تغییر چند مقام
با این حال، بحران دستگاههای جاسوسی و امنیتی رژیم صهیونیستی ریشهای عمیقتر دارد. این رژیم در دهههای گذشته نیز با شکستهای اطلاعاتی در پیشبینی تهدیدهای بزرگ مواجه بوده است، اما برخورداری از حمایت گسترده غرب و آمریکا امکان ترمیم و بازسازی ساختارهای امنیتی را برای آن فراهم کرده است.
از این منظر، المیادین بر فاصله گرفتن دستگاههای اطلاعاتی رژیم صهیونیستی از مطالعات عمیق فکری و شناخت واقعی جوامع پیرامونی تأکید میکند و معتقد است اتکای بیش از اندازه به فناوریهای امنیتی، جاسوسی و نظامی نمیتواند جایگزین شناخت اجتماعی و سیاسی دشمنان شود.
در این تحلیل، سه شکست بزرگ به عنوان نمونههای اصلی ناکامی در پیشبینی تحولات مطرح شدهاند: جنگ اکتبر ۱۹۷۳، عملیات هفتم اکتبر ۲۰۲۳ و جنگ علیه ایران در سال ۲۰۲۶.
رژیم صهیونیستی پس از شکست اطلاعاتی سال ۱۹۷۳، مجموعهای از بازنگریهای عمیق را در ساختارهای امنیتی و اطلاعاتی خود انجام داد، اما پیامدهای شکست هفتم اکتبر ۲۰۲۳ همچنان ادامه دارد و جنگ علیه ایران این بحران را به مرحلهای تازه رسانده است.
در نهایت، مسئله اصلی صرفاً برکناری چند مقام در موساد نیست، بلکه بحران گستردهتری در ساختار فکری و امنیتی رژیم صهیونیستی شکل گرفته است؛ بحرانی که در صورت تداوم ناکامیهای اطلاعاتی و سیاسی میتواند پیامدهای جدیتری برای این رژیم به همراه داشته باشد.
