فیلم سینمایی «لباس شخصی» به کارگردانی و نویسندگی امیرعباس ربیعی، محصول سال ۱۳۹۸، پس از حدود هفت سال سرانجام راهی پرده سینماها شده است. این فیلم که نخستین تجربه بلند سینمایی ربیعی محسوب میشود، در قالب یک تریلر سیاسی و جاسوسی، سراغ یکی از پروندههای امنیتی سالهای ابتدایی پس از انقلاب رفته و فعالیت حزب توده و مسئله نفوذ را دستمایه روایت خود قرار داده است.
داستان فیلم در فضایی پرتنش و امنیتی شکل میگیرد و ۲ خط اصلی را دنبال میکند؛ از یک سو فعالیتهای نورالدین کیانوری دبیر حزب توده و از سوی دیگر تلاش نیروهای امنیتی برای شناسایی جاسوسی با نام مستعار «آرش» که در سطوح بالای نظامی نفوذ کرده است. همین بخش دوم، مهمترین عامل پیشبرنده داستان است و فیلم تلاش میکند تا مدت زیادی هویت فرد نفوذی را از مخاطب پنهان نگه دارد.
«لباس شخصی» بیش از هر چیز بر پایه ایجاد معما و تعلیق پیش میرود. مخاطب از همان ابتدا میداند که در میان شخصیتهای داستان فردی وجود دارد که اطلاعات را منتقل میکند، اما نمیداند این فرد چه کسی است. فیلمساز نیز با ارائه تدریجی اطلاعات، تفتیشها، عملیاتهای امنیتی و برخی خردهپیرنگها تلاش میکند تماشاگر را در موقعیت حدس و گمان قرار دهد.
با این حال فیلم در استفاده از تمام ظرفیتهای ژانر جاسوسی چندان موفق نیست. در چنین آثاری، ضدقهرمان معمولا باید حضوری محسوس داشته باشد تا مخاطب احساس کند قهرمان و دشمن در یک بازی اطلاعاتی پیچیده مقابل یکدیگر قرار گرفتهاند. در «لباس شخصی» اما شخصیتهای مقابل تا حد زیادی در حاشیه باقی میمانند و همین مسئله باعث شده تقابل روانی میان ۲ سوی ماجرا به اندازه ظرفیت داستان شکل نگیرد. این فیلم میتوانست بدون افشای هویت ضدقهرمان، نشانههایی از حضور و فعالیت او در طول داستان ارائه کند. چنین رویکردی میتوانست فضای تعقیب و گریز را پررنگتر کرده و حس خطر را تا پایان افزایش دهد.
پایانبندی نیز یکی دیگر از نقاط قابل بحث فیلم است. معمای اصلی سرانجام به پاسخ میرسد، اما روایت پس از شناسایی جاسوس چندان ادامه پیدا نمیکند. در حالی که دستگیری، بازجویی، دفاع متهم و روند محاکمه میتوانست بخش مهم دیگری از داستان را شکل دهد و به سرنوشت شخصیت نفوذی عمق بیشتری ببخشد. به همین دلیل، پایان فیلم از یک سو با حفظ غافلگیری، تعلیق ایجادشده را به نتیجه میرساند و از سوی دیگر بخشی از ظرفیت دراماتیک پرونده را ناتمام میگذارد.
مسئله نفوذ، جاسوسی و شناسایی فردی که در ساختارهای حساس حضور دارد، از آن دست مضامینی است که ظرفیت ایجاد کنجکاوی و تعلیق را دارد. به همین دلیل، «لباس شخصی» را میتوان اثری دانست که با وجود ضعف در برخی بخشهای فیلمنامه و شخصیتپردازی، در طراحی معما و ایجاد کشش داستانی عملکرد موفقی دارد.
مهدی نصرتی، توماج دانشبهزادی، مجید پتکی، میلاد افواج، عماد درویشی و مهیار شاپوری بازیگران این فیلم هستند.
