سالها غرب نگران بود که ایران در مسیر دستیابی به سلاح هستهای قرار دارد. اما پنج ماه جنگ، یک واقعیت دیگر را برای مخالفان ایران روشن کرده است: تهران پیش از آنکه به سلاح هستهای برسد، یک ابزار قدرت بسیار مهم دیگر در اختیار داشته است؛ جغرافیا و توان نظامی برای کنترل تنگه هرمز.
تنگه هرمز یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان است. پیش از جنگ، روزانه حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت خام و بخش بزرگی از صادرات گاز طبیعی مایعشده (LNG) از این مسیر عبور میکرد؛ در مجموع، حدود یکپنجم نفت و LNG جهان از این آبراه میگذرد.
برای ایران، هرمز فقط یک تنگه نیست؛ اهرمی است که میتواند هزینه جنگ را برای رقبایش بالا ببرد و در صورت استفاده از آن، بازار انرژی و تجارت منطقه را تحت فشار قرار دهد.
اما مخالفان ایران امیدوارند این سلاح بهمرور ارزش خود را از دست بدهد.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، در ماه می گفته بود بستن هرمز «کارتی است که فقط یک بار میتوان از آن استفاده کرد».
کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس نیز در حال تلاش برای ساخت مسیرهای جایگزین هستند. تام باراک، فرستاده دونالد ترامپ به عراق و سوریه، حتی پیشبینی کرده بود که تنگه هرمز ظرف دو سال به موضوعی کماهمیت تبدیل شود.
اما بررسی دادهها و گفتوگو با کارشناسان نشان میدهد این خوشبینی احتمالاً زودهنگام است. سه نتیجه مهم درباره آینده هرمز
بررسی وضعیت مسیرهای جایگزین نشان میدهد سه واقعیت را باید از هم تفکیک کرد.
اول: میزان وابستگی کشورها و کالاهای مختلف به هرمز یکسان نیست. دوم: توان ایران برای کسب درآمد از این تنگه در طول زمان شاید کاهش پیدا کند، اما احتمالاً هیچگاه کاملاً از بین نمیرود.
سوم: حتی اگر درآمد مستقیم ایران از هرمز کاهش پیدا کند، لزوماً به این معنا نیست که قدرت سیاسی و راهبردی تهران نیز به همان اندازه کم میشود.
حتی ممکن است برعکس باشد؛ اگر ایران بتواند نقش خود را بهعنوان «دروازهبان» هرمز در قالب یک سازوکار دائمی تثبیت کند، نفوذ راهبردی آن میتواند بیشتر هم شود. نفت خام؛ بخشی از مشکل را میتوان دور زد
برای فهم میزان قدرت ایران، باید ابتدا دید چه مقدار از انرژی عبوری از هرمز را میتوان از مسیرهای دیگر منتقل کرد.
پیش از جنگ، …
