به گزارش خبرفوری، چهرههای سرشناس، هر سخنی که بر زبان میآورند، بهطور مستقیم بر ذهنیت جامعه درباره موضوعات حساسی مانند خشونت جنسی و حقوق زنان اثر میگذارد. در همین بستر، اظهارنظرهای جنجالی اخیر از سوی شهره آغداشلو پیرامون «قصور زنان در وقوع تجاوز جنسی»، موجی از واکنشها و نقدها را در رسانهها و شبکههای اجتماعی برانگیخته است.
رویکردی که قربانی را متهم میکند
ماجرا از آنجا آغاز شد که شهره آغداشلو در بخشی از گفتگوی خود به سهم زنان قربانی در تجاوز اشاره کرد. ادعای اصلی این بود که او زنان قربانی تجاوز را بهجای آنکه «قربانی» ببیند، به نوعی مقصر اصلی دانسته و تلویحا این انگاره را ترویج کردهاند که رفتار، پوشش یا حضور زن، زمینهساز خشونتی بوده که بر او رفته است.
بیشتر بخوانید:
احتمال تنش دیپلماتیک | وزیر پاکستان به جرم تجاوز به دختران خردسال در انگلیس بازداشت شد!
داماد در شب عروسی به مهمان بیهوش تجاوز کرد!
کیتی پری از سوی یک زن به تجاوز متهم شد!
انتشار عکسهای منشوری زن نماینده در مجلس
این رویکرد که در گفتمان رسانهای با نام «قربانیستایی» شناخته میشود، سالهاست که از سوی فعالان حقوق زنان به عنوان یکی از مخربترین الگوهای فرهنگی نکوهش شده است. وقتی این الگو از زبان چهرهای مطرح شود که سالها در عرصه بینالمللی از آزادی سخن گفته، آنگاه دیگر نمیتوان آن را یک لغزش ساده رسانهای دانست.
کیست که نمیفهمد؟
آنچه واکنشها را نسبت به این اظهارات تندتر کرده، نه صرفا محتوای جنجالی، بلکه «دوگانگی» رفتاری است. شهره آغداشلو، که سالهاست صدای خود را در مجامع و رسانههای بینالمللی به مباحث زنان اختصاص داده است، در یک سوی اقیانوس و در محافل غربی زبان به حمایت از حقوق بشر میگشاید، اما در مواجهه با مخاطب ایرانی، سرنخی از بازتولید همان کلیشههای قدیمی «قولبینی» و «انصافخواهی» نابجا بروز میدهد؛ کلیشههایی که بار اصلی آن را بر دوش قربانی میگذارند، نه عامل خشونت. برخورد دوگانه، یعنی تفاوت معنادار میان روایت برای مخاطب خارجی و ادبیات منتشرشده برای داخل.
سرزنش قربانی؛ میراثی که هنوز زنده است
گفتمان «مقصر دانستن قربانی» یکی از ماندگارترین الگوهای ذهنی در جوامع مردسالار است و سالهاست پژوهشگران حوزه مطالعات زنان نسبت به پیامدهای مخرب آن هشدار میدهند. در این نگاه، بار مسئولیت تجاوز از گردن متجاوز برداشته شده و به جای آن، روی رفتار، پوشش یا «عواقب اعمال» قربانی متمرکز میشود. خبرسازی اخیر درباره شهره آغداشلو، این موضوع را بار دیگر به صدر اخبار بازگردانده است.
اظهارات موردنظر در حالی منتشر شده که دههها تلاش جنبشهای حقوق زنانه بر این اصل استوار بوده که بار اثبات و سرزنش هرگز نباید بر دوش قربانی گذاشته شود؛ اصولی که در رویههای قضایی بسیاری از کشورها از جمله سوئد و دیگر کشورهای اسکاندیناوی بهعنوان معیار «تمایل مثبت» یا «رضایت فعال» در قوانین تجاوز جنسی گنجانده شده است.
