افزایش قیمت بنزین یا سهمیهبندی بنزین بعد از صحبتهای اسماعیل سقاب اصفهانی رئیس سازمان بهینهسازی مصرف سوخت در برنامه گفتوگوی ویژه خبری جدیتر از همیشه روی میز آمده است. دولت از اعلام تصمیم جدید تا روزهای آینده خبر میدهد و سه طرح جدید در پمپبنزینها در نظر دارد. سقاب اصفهانی از دلایل تصمیم جدید دولت حرف زد. مجری برنامه هم در این گفتوگو ایرادها و سوالهایی را به زبان آورد که در تمام سالهای گذشته بخشی از ابهام مخاطبان عادی و کارشناسان درباره ماجرای بنزین بوده است.
دلیل اول دولت: یارانه بنزین فقط به صاحبان خودرو میرسد
دولت با این استدلال که یارانه بنزین در حال حاضر فقط به صاحبان خودرو تعلق میگیرد، پیشنهاد میدهد که سوبسید باید برداشته شود. طبق این استدلال نیمی از جمعیت ایران خودرو ندارند و این یارانه فقط به صاحبان خودرو تعلق پیدا میکند. دولت اعتقاد دارد یارانه بنزین به صورت فعلی ناعادلانه است و منابعی که صرف این یارانه میشود، میتواند در بخشهای دیگر هزینه شود.
بر اساس آمارهای رسمی حدود 50 درصد از ایرانیها خودرو شخصی ندارند و سالانه بیش از 300 هزار میلیارد تومان صرف یارانه بنزین میشود. ایراد واردشده به این استدلال
حذف یارانه بنزین و افزایش قیمت بنزین روی قیمت کالا و خدمات تاثیر میگذارد و افزایش قیمتها برای همه خواهد بود، نه فقط صاحبان خودرو. وقتی هزینه حملونقل افزایش پیدا کند، قیمت مواد غذایی، کالاهای اساسی و خدمات نیز بالا میرود و این فشار به همه اقشار جامعه از جمله کسانی که خودرو ندارند، منتقل میشود. کارشناسان اقتصادی تخمین میزنند که هر 100 درصد افزایش در قیمت بنزین، میتواند منجر به سه تا پنج درصد افزایش در شاخص قیمت مصرفکننده شود. میتوانیم ادعا کنیم حتی کسانی که خودرو ندارند، به صورت غیرمستقیم از یارانه بنزین بهره میبرند. دلیل دوم دولت: مصرف سوخت بالاست
دولت میگوید توان تولید بنزین در ایران روزانه 120 میلیون لیتر است اما میزان مصرف بنزین به طور متوسط روزانه 135 میلیون لیتر تخمین زده میشود. به همین خاطر دولت پیشنهاد میکند که سهمیه بنزین باید کنترل شود تا مصرف کاهش پیدا کند. این شکاف 15 میلیون لیتری روزانه دولت را در سالهای گذشته مجبور به واردات بنزین میکرد و امسال به خاطر شرایط خاصی که در جنوب کشور وجود دارد، راهی برای واردات بنزین نمانده است. ایراد واردشده به این دلیل استدلال
مصرف سوخت خودروهای داخلی در سالهای اخیر به استاندارد جهانی نزدیک شده است. مثلا اگر درباره سال 2026 صحبت کنیم این شاخص به شکل جهانی 7.2 لیتر است و در برخی از کشورهای اروپایی به حدود 6.5 لیتر هم میرسد. مصرف سوخت پراید در ایران کمتر از هفت لیتر است و این عدد برای ماشینهایی مثل دنا و تارا و رانا و کوییک در بازه زیر هفت لیتر قرار دارد. البته که در خیلی از شهرستانها هنوز از خودروهایی با مصرف سوخت بالا مثل پیکان استفاده میشود اما وقتی متولی بازار خودرو خود دولت است و واردات خودرو باکیفیت و کممصرف راحت نیست، مردم نمیتوانند مقصر افزایش مصرف سوخت باشند.
به عبارت دیگر اگر خودروهای کممصرف در بازار موجود بود و قیمت مناسبی داشت، مردم خودبهخود سمت آنها میرفتند.
بر اساس آمارهای رسمی حدود 50 درصد از ایرانیها خودرو شخصی ندارند دلیل سوم دولت: قاچاق سوخت وجود دارد
دولت پیشنهاد میکند که یارانه بنزین را باید کم کرد تا از شر قاچاق سوخت خلاص شویم. این استدلال بر این پایه است که وقتی قیمت بنزین در ایران کمتر از کشورهای همسایه است، انگیزه برای قاچاق سوخت به خارج از کشور ایجاد میشود. بر اساس برآوردهای فعلی از قاچاق 20 تا 30 میلیون لیتر سوخت (بنزین و گازوئیل) حکایت دارد که ارزشی معادل شش تا هشت میلیارد دلار در سال است. ایراد واردشده به این استدلال
به جای کاهش یارانه بنزین، باید جلوی قاچاق گرفته شود. اگر سیستمهای نظارتی و کنترلی مانع قاچاق سوخت شوند، نیازی به کاهش یارانه و افزایش نرخ بنزین برای مردم نیست. مشکل قاچاق باید با روشهای کنترلی حل شود، نه با افزایش قیمت برای کسانی که نقشی در قاچاق بنزین ندارند. در سالهای گذشته هر بار حرف از قاچاق بنزین مطرح شد، کارشناسان راهکارهایی مثل نصب سیستمهای هوشمند در جایگاهها، کنترل دقیق مرزها و برخورد قاطع با قاچاقچیان ارائه دادند. دلیل چهارم دولت: پایین بودن قیمت بنزین در ایران نسبت به هزینه واردات
دولت تمایل دارد بنزین را با قیمت واقعی به مردم بفروشد. چون قیمت بنزین در ایران نسبت به هزینه واردات پایین است. این استدلال بر این پایه است که وقتی کشور مجبور به واردات بنزین با ارز آزاد است، فروش بنزین با قیمت پایین داخلی باعث ضرر اقتصادی میشود.
بر اساس محاسبات دولت هزینه تمامشده هر لیتر بنزین وارداتی تا بالای مرز 80 هزار تومان بالا میرود اما قیمت فروش همان بنزین در ایران هزار و 500 یا سه هزار تومان است. ایراد واردشده به این استدلال
مخالفان این استدلال میگویند دولت در بخشهای دیگری کالا را با قیمت بالاتر به مردم میفروشد. مثلا در بخش واردات خودرو یک ماشین 40 هزار دلاری با ارزشی معادل 80 هزار دلار در ایران فروخته میشود. به عبارت دیگر اگر دولت در بخشهای دیگر مانند واردات خودرو از چیزی به اسم تعرفه واردات استفاده میکند، نمیتواند همزمان انتظار انتظاری مثل تعیین نرخ جدید بنزین باشد.
