حالا بحث بر سر نرخ بهره در ژاپن به یکی از مهمترین بحثها در این کشور بدل شده است. البته خلاصه آراء نشست روزهای ۳۰ و ۳۱ ژوئیه برابر با هشتم و نهم مرداد ماه بانک مرکزی ژاپن (BOJ) نشان میدهد که اعضای هیئتمدیره بر سر ادامه مسیر سیاستهای پولی کاملاً دچار دو دستگی شدهاند. در حالی که برخی اعضا خواستار توقف و ارزیابی اثرات افزایش قبلی نرخ بهره هستند، طرفداران سیاستهای انقباضی با اشاره به نزدیک شدن تورم به هدف ۲ درصدی، از لزوم تسریع در افزایش نرخ بهره حتی سریعتر از پیشبینی بازار سخن گفتهاند.
چرا ین ارزان پس از سالها دردسرساز شد؟
یک ماه پیش بود که خبرگزاری آناتولی در گزارشی اعلام کرد ین ژاپن به پایینترین سطح خود در نزدیک به ۳۹ سال گذشته در برابر دلار سقوط کرد.
این اتفاق تحت تأثیر انتظارها برای تداوم نرخهای بالای بهره در آمریکا، رخ داد؛ در حالی که سرمایهگذاران همچنان احتمال مداخله مقامات ژاپنی در بازار ارز را زیر نظر گرفته بودند.
ارز ضعیف صادرات ژاپن را رقابتیتر میکند و گردشگر خارجی قدرت خرید بیشتری پیدا میکند. اما ژاپن بخش بزرگی از انرژی و مواد اولیه مورد نیازش را وارد میکند.
وقتی ین ضعیف میشود، نفت، گاز و غذای وارداتی برای خانوار ژاپنی گرانتر تمام میشود. افزایش قیمت انرژی در ماههای اخیر فشار را تشدید کرده است.
رشد قیمت انرژی تحت تاثیر جنگی رخ داده که آمریکا به ایران تحمیل کرده است.
بنابراین چیزی که زمانی برای تویوتا و صادرکنندگان مزیت بود، برای دولت به بحران هزینه زندگی تبدیل میشود.
برندگان و بازندگان سقوط ارزش ین
کاهش ارزش ین برای همه بخشهای اقتصاد ژاپن زیانآور نیست. صادرکنندگان بزرگ ژاپنی مانند خودروسازان و شرکتهای صنعتی از این وضعیت سود میبرند، زیرا درآمدهای خارجی آنها پس از تبدیل به ین افزایش پیدا میکند.
اما در طرف مقابل، خانوارها و شرکتهای وابسته به واردات تحت فشار قرار میگیرند. افزایش هزینه انرژی، مواد اولیه و کالاهای وارداتی باعث شده هزینه زندگی در ژاپن افزایش یابد و دولت برای کنترل فشار معیشتی به پرداخت یارانههای انرژی روی بیاورد.
آمریکا برای رفع بحران ژاپن چه کرد؟
بازار ارز جهانی هفته گذشته شاهد تحولی غیرمعمول بود؛ واشنگتن و توکیو برای متوقف کردن سقوط ارزش ین وارد عمل شدند و آمریکا برخلاف رویه معمول، بهجای دلار از یورو برای اجرای مداخله ارزی استفاده کرد.
فایننشال تایمز در این زمینه نوشت: فروش یورو از سوی آمریکا با هدف تقویت ارزش ین در اواخر هفته گذشته، بانک مرکزی اروپا را غافلگیر کرد؛ بهطوری که واشنگتن تنها پس از اجرای این مداخله تاریخی ارزی، همتایان خود در فرانکفورت را در جریان تصمیم خود قرار داد.
بر اساس اظهارات چند فرد مطلع، بانک مرکزی اروپا روز جمعه و پس از آنکه معامله انجام شده بود، از اقدام آمریکا برای فروش یورو و خرید ین مطلع شد. یکی از این افراد گفت کریستین لاگارد، رئیس بانک مرکزی اروپا، و اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز شنبه درباره این مداخله با یکدیگر گفتوگو کردند.
از زمان پایان جنگ جهانی دوم، بانکهای مرکزی و وزارتخانههای دارایی کشورهای غربی بر اهمیت اعتماد متقابل و رایزنی با یکدیگر تأکید داشتهاند و مداخلات پیشین در بازار ارز نیز معمولاً به شکل هماهنگ انجام شده است.
یکی از افراد مطلع از گفتوگوهای سیاستگذاران اروپایی به فایننشال تایمز گفت فروش یورو از سوی واشنگتن که توسط فدرال رزرو نیویورک و به نمایندگی از وزارت خزانهداری آمریکا انجام شد، «بسیار چشمگیر» و «تأسفبار» بود. این فرد افزود: «چنین اتفاقی پیش از این هرگز رخ نداده است.»
به گفته او، دههها همکاری نزدیک میان بانکهای مرکزی غرب که به ثبات مالی و رشد اقتصادی کمک کرده بود، ممکن است اکنون با تهدید مواجه شود.
سخنگوی وزارت خزانهداری آمریکا در گفتوگو با فایننشال تایمز اعلام کرد این وزارتخانه درباره تصمیم مربوط به نحوه تخصیص ذخایر موجود در «صندوق تثبیت ارزی» خود با نهادهای خارجی هماهنگی نکرده است؛ صندوقی که برای اجرای این مداخله مورد استفاده قرار گرفت.
در حالی در ژاپن بحث بر سر سیاستهای پولی ادامه دارد و به نوعی دو دستگی در این شکور ایجاد شده که بحران خاورمیانه، نرخ ارز ین و تقاضای ناشی از هوش مصنوعی، سه اهرم اصلی فشار تورمی بر اقتصاد ژاپن محسوب میشوند.
