برای نزدیک به دو دهه،امکیو-۹ ریپر (MQ-۹ Reaper) یکی از هراسانگیزترین پهپادهای ارتش آمریکا بوده است؛ ریپر، پهپادی که نزدیک به دو دهه نماد برتری فناوری و عملیات بدون سرنشین آمریکا بود، در جنگ با ایران با واقعیتی تازه روبهرو شده است؛ آسمان ایران برخلاف میدانهای نبرد گذشته، محیطی امن برای شکارچی آمریکایی نیست.
«دروگر» در آسمان ایران دیگر شکستناپذیر نیست
برای سالها، «امکیو-۹ ریپر» (MQ-۹ Reaper) یکی از ستونهای قدرت نظامی آمریکا بود؛ پهپادی که میتوانست ساعتها بر فراز میدان نبرد باقی بماند، اطلاعات جمعآوری کند و بدون به خطر انداختن جان خلبانان، اهداف را مورد حمله قرار دهد. همین ویژگیها در جنگهای افغانستان و عراق، ریپر را به نمادی از جنگ مدرن آمریکا تبدیل کرد.
اما جنگ با ایران تصویری متفاوت ساخته است. بر اساس گزارش اخیر واشنگتنپست، ارتش آمریکا دستکم ۴۵ فروند ریپر را از دست داده؛ رقمی معادل حدود یکچهارم ناوگان این پهپادها. هزینه این خسارت نیز میتواند از ۱.۳ میلیارد دلار فراتر رود. این ارقام صرفاً یک خسارت تسلیحاتی نیستند؛ نشانهای از تغییر قواعد بازیاند. ریپر برای محیطهایی طراحی شده بود که آمریکا میتوانست برتری هوایی خود را تقریباً مسلم بداند. ایران، اما چنین فضایی را در اختیار واشنگتن قرار نداده است.
ایران نقطه ضعف فناوری آمریکا را پیدا کرده است
نقطه ضعف ریپر در واقع همان چیزی است که زمانی مزیت اصلی آن محسوب میشد؛ مداومت پروازی طولانی. پهپادی که میتواند ساعتها بر فراز یک منطقه بماند و اهداف را زیر نظر بگیرد، در برابر یک شبکه پدافند هوایی متراکم، به هدفی ارزشمند تبدیل میشود. ریپر بزرگ، نسبتاً کند و فاقد فناوری پنهانکاری است؛ ویژگیهایی که در برابر یک دشمن مجهز به پدافند مدرن، آسیبپذیری آن را افزایش میدهد. ایران در چنین شرایطی مجبور نیست با آمریکا در زمین جنگندههای فوقپیشرفته یا بمبافکنهای راهبردی رقابت کند. کافی است نقاطی را هدف قرار دهد که هزینه ساخت آنها برای آمریکا بسیار بیشتر از هزینه مقابله با آنهاست.
حتی گزارشهای آمریکایی نیز مدعی هستند که همه ۴۵ ریپر سرنگون نشدهاند و برخی بر اثر اختلال در ارتباط با اپراتورها سقوط کردهاند. اما همین مسئله نیز ضعف دیگری را آشکار میکند؛ سامانهای که برای عملیات در فاصله بسیار دور به شبکه ارتباطی پیچیده وابسته است، در جنگی با شدت بالا ممکن است نه فقط از پدافند، بلکه از مشکلات ارتباطی نیز آسیب ببیند.
پایان عصر جنگ ارزان برای آمریکا؟
تناقض بزرگتر اینجاست که آمریکا هنوز نمیتواند از ریپر صرفنظر کند. ژنرال «کنت ویلسباخ»، رئیس ستاد نیروی هوایی آمریکا، پیشتر این پهپاد را «ارزشمندترین بازیگر» عملیات علیه ایران توصیف کرده بود؛ یعنی همان سامانهای که واشنگتن تعداد قابلتوجهی از آن را از دست داده، همچنان برای ادامه عملیات ضروری است.
این وضعیت، بحران بزرگتری را در قدرت نظامی آمریکا نشان میدهد؛ واشنگتن سلاحهای بسیار گران و پیچیدهای ساخته، اما توان جایگزینی سریع آنها در یک جنگ فرسایشی را ندارد.
ریپرهای از دسترفته تنها نمونهای از این مشکل هستند. گزارش اصلی تأکید میکند که کاهش ذخایر موشکهای پاتریوت و رهگیرهای تاد نیز همین پرسش را ایجاد کرده است؛ آیا صنایع دفاعی آمریکا میتوانند با سرعت مصرف تسلیحات در یک جنگ شدید، آنها را دوباره تولید کنند؟
ایران در این میان مزیت مهمی دارد؛ جنگ نامتقارن. تهران نیازی ندارد ناوگان پهپادی آمریکا را نابود کند؛ کافی است هزینه استفاده از آن را بالا ببرد و واشنگتن را وادار کند برای هر مأموریت، ریسک و هزینه بیشتری بپردازد. به همین دلیل، سرنگونی دهها ریپر را نباید صرفاً در شمارش تجهیزات از دسترفته خلاصه کرد. اهمیت واقعی آن در این است که جنگ ایران نشان داده برتری تکنولوژیک آمریکا الزاماً به برتری عملیاتی تبدیل نمیشود.
ریپر هنوز پهپادی قدرتمند است؛ اما آسمان ایران ثابت کرده است که «دروگر» همیشه شکارچی نیست. گاهی، در محیطی که پدافند هوایی و جنگ نامتقارن بهدرستی ترکیب شدهاند، خودِ دروگر به شکار تبدیل میشود.
