موضوع مذاکره و جنگ یکی از موضوعات این روزها در جهان است. اما شاید کمتر کسی به این فکر کند که اولین دیپلمات تاریخ اسلام، خودِ پیامبر(ص) بود؛ آن هم نه در پشت میزهای شیشهای، بلکه از مدینهای که تازه از محاصرههای خونین سر برآورده بود. آن حضرت در همان سالهای آغاز تبلیغ اسلام، همزمان که با قریش در صلح حدیبیه دستوپنجه نرم میکرد، نامههایی به بزرگترین قدرتهای زمان نوشت: روم، ایران، حبشه، مصر، بحرین و یمامه.
سؤال اصلی این یادداشت ساده است: آن نامهها چه منطقی داشتند و آن منطق، امروز چه حرفی برای ما دارد؟
روایت تاریخی: چه نامههایی، به چه کسانی؟
بر اساس آنچه در سیره ابنهشام (جلد ۴، ص ۲۴۰ تا ۲۷۰) و تاریخ طبری (جلد ۳، ص ۱۵۳ به بعد) آمده، پیامبر اکرم(ص) پس از صلح حدیبیه و در سال ششم هجری، سفیرانی را با نامههایی به سران کشورها فرستاد. مهمترین این نامهها:
۱. نامه به هرقل، امپراتور روم شرقی:
متن نامه در برخی منابع نقل شده است. پیامبر(ص) نوشت: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ، مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَی هِرَقْلَ عَظِیمِ الرُّومِ، سَلَامٌ عَلَی مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَی، أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّی أَدْعُوکَ بِدِعَایةِ الإِسْلَامِ، أَسْلِمْ تَسْلَمْ، یؤْتِکَ اللَّهُ أَجْرَکَ مَرَّتَینِ، فَإِنْ تَوَلَّیتَ فَإِنَّ عَلَیکَ إِثْمَ الأَرِیسِیینَ...؛ از محمد، بنده و فرستاده خدا، به هرقل، بزرگ روم. سلام بر آنکه هدایت را پیروی کند. تو را به اسلام فرا میخوانم؛ مسلمان شو تا سالم بمانی. خداوند دو بار اجرت خواهد داد. و اگر روی گردانی، گناه کشاورزان و مردم ساده [که از امر تو پیروی میکنند] بر گردن توست.» (کامل التواریخ، جلد ۲)
هرقل (قیصر روم) نامه را خواند، ابوسفیان پدر معاویه – که دشمنان جدی پیامبر بود- را فراخواند و سؤالاتی پرسید. حتی گفت: «اگر آنچه میگویی راست باشد، بهزودی جای پای من را هم خواهد گرفت.» (همان حدیث) اما در نهایت نپذیرفت. با این حال، احترام متقابل حفظ شد و جنگی درنگرفت.
۲. نامه به خسروپرویز، پادشاه ساسانی:
در تاریخ طبری (جلد ۳) و تاریخ بغداد (جلد ۱) نوشته شده …
